Minder beschermingsmateriaal, meer zorg voor de patiënt
Respiratoire virussen zoals SARS-CoV-2, influenzavirus en RSV verspreiden zich vooral via de lucht. Ons ziekenhuis koos 3 jaar geleden voor een vernieuwde, evidence-based aanpak met focus op luchtzuivering, handhygiëne en een eenvoudiger isolatiebeleid. “De resultaten zijn veelbelovend”, zegt microbioloog en medisch diensthoofd Infectiepreventie apr. dr. Deborah Steensels. “De drempel om een patiëntenkamer te betreden is aanzienlijk lager waardoor patiënten minder eenzaamheid ervaren. De veiligheid van het nieuwe beleid voor zowel zorgverleners als medepatiënten werd eveneens bevestigd, op afdelingen met patiënten in respiratoire virusisolatie. We zagen immers geen toename in overdracht of uitbraken. Wat ons écht omver heeft geblazen is de massieve afvalberg aan handschoenen en schorten die we hebben uitgespaard sinds deze koerswijziging”, aldus apr. dr. Steensels.
De voorbije jaren heeft wetenschappelijk onderzoek belangrijke nieuwe inzichten opgeleverd over de overdracht van respiratoire virussen. Uit talrijke studies blijkt dat deze zich voornamelijk via de lucht verspreiden. Naast grotere druppels die vrijkomen bij hoesten of niezen, worden ook tijdens het spreken en zelfs ademen kleine aerosolen gevormd. Deze kunnen zich over meerdere meters verspreiden en langere tijd in de lucht aanwezig blijven.
Drie basisprincipes
“Hoewel internationale en nationale richtlijnen deze nieuwe inzichten nog onvoldoende hadden verwerkt, wilde ons infectiepreventieteam niet wachten op een formele aanpassing van de aanbevelingen”, verduidelijkt apr. dr. Steensels. “Daarbij vertrokken we vanuit drie principes: een eenvoudig en uniform beleid voor alle respiratoire virussen, maximale toepasbaarheid in de dagelijkse zorgpraktijk en een zo sterk mogelijke wetenschappelijke onderbouwing.”
Op basis van deze analyse besloot ZOL om bij patiënten met respiratoire virussen af te stappen van het routinematig gebruik van schorten en handschoenen. Voor deze maatregelen bestaat immers nauwelijks wetenschappelijk bewijs dat ze de overdracht van respiratoire virussen verminderen. Tegelijk tonen studies aan dat isolatiemaatregelen met schorten en handschoenen onbedoelde nadelige effecten kunnen hebben. Zorgverleners blijken namelijk minder vaak een isolatiekamer binnen te gaan wanneer zij zich telkens volledig moeten beschermen.
“Studies tonen aan dat isolatiemaatregelen met shorten en handschoenen onbedoelde negatieve gevolgen kunnen hebben”
“Daardoor worden patiënten minder frequent gezien, worden parameters minder vaak gecontroleerd en kunnen problemen later worden opgemerkt”, legt apr. dr. Steensels uit. “Bovendien hebben patiënten in isolatie een verhoogd risico op zorggerelateerde infecties, onder meer doordat tijdens één zorgmoment meerdere handelingen worden uitgevoerd met dezelfde handschoenen. Ook het sociale aspect speelt een belangrijke rol: patiënten ervaren vaker gevoelens van eenzaamheid wanneer minder zorgverleners of bezoekers de kamer betreden.”
Luchtzuivering
Isolatie op een éénpersoonskamer blijft uiteraard noodzakelijk om andere patiënten te beschermen. Daarom werd deze wijziging, naast intensieve aandacht voor handhygiëne, gekoppeld aan een belangrijke investering in luchtkwaliteit. Op alle kamers van patiënten met een respiratoir virus worden luchtzuiveringstoestellen met HEPA-14-filter ingezet. Deze toestellen zuiveren de kamerlucht 10 tot 14 keer per uur en verwijderen virusdeeltjes, bacteriën en andere micro-organismen uit de lucht.
Een conservatieve schatting gaf aan dat maar liefst 377.000 paar handschoenen en 319.000 wegwerpschorten niet gebruikt hoefden te worden sinds de invoering van het nieuwe beleid.
De nieuwe aanpak werd nauwgezet geëvalueerd en de resultaten ervan werden gepubliceerd in het wetenschappelijke journal Viruses: Redesigning Isolation Practices: Evaluation of a Comprehensive Protocol for Respiratory Virus Control Including Cycle Threshold (Ct) Value Dynamics.
Zorgverleners geven aan dat de drempel om een patiëntenkamer te betreden aanzienlijk lager is. “Patiënten ervaren minder eenzaamheid, merken dat verpleegkundigen en artsen vaker langskomen en beschrijven de luchtkwaliteit als aangenamer en frisser. Ook vanuit infectiepreventief oogpunt zijn de resultaten geruststellend. Het totaal aantal patiënten dat een virusinfectie ontwikkelt tijdens ziekenhuisverblijf is niet bruikbaar als parameter om de impact van het nieuwe beleid te meten, gezien de wisselende epidemiologie van winter tot winter en gezien patiënten regelmatig infecties oplopen via contact met hun bezoekers. Maar op afdelingen met patiënten in respiratoire virusisolatie zagen we geen toename in overdracht of uitbraken, hetgeen de veiligheid van ons nieuwe beleid voor zowel zorgverleners als medepatiënten bevestigt.”
“De omvang van de besparing is vergelijkbaar met het gewicht van vier volwassen olifanten”
20 ton aan materiaal uitgespaard
Naast de voordelen voor patiënten en zorgverleners heeft deze aanpak ook een belangrijke ecologische impact. Sinds de invoering van het nieuwe beleid werden ongeveer 32.000 isolatiedagen geregistreerd zonder routinematig gebruik van schorten en handschoenen. Op basis van een conservatieve schatting betekent dit dat maar liefst 377.000 paar handschoenen en 319.000 wegwerpschorten niet gebruikt hoefden te worden.
De omvang van deze besparing is indrukwekkend, naar schatting bijna 20 ton ziekenhuisafval, vergelijkbaar met het gewicht van 4 volwassen olifanten. Hoewel kostenbesparing nooit de drijfveer was voor deze beleidswijziging, werd ondertussen reeds 244.000 euro uitgespaard aan beschermingsmateriaal. De investering in luchtzuiveringstoestellen heeft zich hierdoor inmiddels volledig terugverdiend.
De eerste ervaringen in andere ziekenhuizen zijn intussen eveneens positief. “Daarom wordt er gewerkt aan een bredere implementatie en aan een opname van deze aanpak in toekomstige nationale richtlijnen”, besluit apr. dr. Steensels.
