Wat is een aortadissectie?

De aorta is de grote lichaamsslagader. Ze vertrekt uit het hart, loopt eerst omhoog, maakt een boog en loopt dan door de borstkas en de buik naar beneden.

De wand van de aorta bestaat uit verschillende lagen. Bij een dissectie ontstaat een scheur in de binnenste laag. Bloed stroomt door die scheur tussen de lagen van de vaatwand. Zo ontstaat naast de normale bloedbaan een tweede, valse bloedbaan.

Type A en type B

Artsen onderscheiden twee types, afhankelijk van waar de dissectie zich bevindt:

• Type A: Het eerste, opstijgende deel van de aorta vlak bij het hart is aangetast. Dit is levensbedreigend en vraagt een dringende operatie door de hartchirurg.
• Type B: Alleen het dalende deel van de aorta is aangetast, voorbij de vertakking van de slagader naar de linkerarm. De dissectie kan zich uitbreiden tot in de buik en soms tot in de bekkenslagaders.

Deze pagina gaat over type B. Dit type behandelen de vaatchirurgen.

Wat zijn de gevolgen?

Een type B aortadissectie is een ernstige aandoening. Mogelijke gevolgen zijn:

• Te weinig bloed naar organen: De valse bloedbaan kan de takken van de aorta naar de darmen, nieren, ruggenmerg of benen dichtdrukken.
• Scheuren van de aorta: De verzwakte wand kan scheuren. Dat is levensbedreigend.
• Verwijding op lange termijn: Na maanden of jaren kan de verzwakte aorta uitzetten tot een aneurysma.

Klachten

• Plots, zeer hevige, scheurende of stekende pijn in de rug, vaak tussen de schouderbladen
• Pijn in de borst, de buik of de flanken, die zich kan verplaatsen
• Koude, bleke of pijnlijke benen
• Buikpijn, als de darmen te weinig bloed krijgen
• Zwakte of verlamming van de benen, zelden
• Een zeer hoge bloeddruk die moeilijk te verlagen is

Heb je plots hevige pijn in de borst, rug of buik? Bel onmiddellijk 112.

Onderzoek en diagnose

• CT-scan met contrastvloeistof (CT-angiografie): Dit is het belangrijkste onderzoek. De scan toont waar de scheur zit, hoe ver de dissectie loopt en of organen voldoende bloed krijgen.
• Echografie van het hart: Hiermee kijken we hoe je hart werkt en of het begin van de aorta niet aangetast is.
• Bloedonderzoek: Dit toont onder andere of de nieren en de darmen voldoende bloed krijgen.

Behandeling

Medicatie en opvolging

Bij de meeste mensen met een type B dissectie zonder complicaties start de behandeling met medicatie. Je wordt eerst opgenomen op de afdeling intensieve zorg. Medicatie verlaagt je bloeddruk en hartslag, zodat er minder druk op de aortawand komt. Je krijgt ook pijnstilling. We controleren de aorta in de eerste dagen en weken meerdere keren met een CT-scan.

Stentprothese (TEVAR)

Een ingreep is nodig als er complicaties zijn of dreigen, bijvoorbeeld:

• Organen of benen krijgen te weinig bloed
• De aorta dreigt te scheuren of is gescheurd
• De pijn of de hoge bloeddruk blijft ondanks medicatie
• De aorta wordt snel wijder

Soms raden we ook zonder complicaties een ingreep aan, als de scan wijst op een groot risico op problemen later.

De behandeling is meestal een stentprothese in de aorta in de borstkas (TEVAR, thoracale endovasculaire aortaherstelling). De stentprothese sluit de scheur in de binnenwand af. Het bloed stroomt dan weer door de echte bloedbaan.

Open operatie

Een open operatie is nodig als een stentprothese niet mogelijk is. Dat komt soms voor bij een aneurysma dat zich na jaren ontwikkelt, of bij mensen met een bindweefselziekte. Het aangetaste deel van de aorta wordt dan vervangen door een vaatprothese.

Hoe verloopt de ingreep?

Een TEVAR gebeurt meestal onder algemene verdoving. Via een kleine snede of een prikje in de lies schuiven we de opgevouwen stentprothese met een katheter tot in de aorta. Onder röntgenbegeleiding plooien we ze open op de juiste plaats.

Ligt de scheur dicht bij de slagader naar de linkerarm, dan is soms eerst of tegelijk een bijkomende ingreep nodig om de bloedtoevoer naar de arm en de hersenen te verzekeren.

Mogelijke risico’s

Een ingreep aan de aorta is een grote ingreep. Mogelijke risico’s zijn:

• Problemen aan de prikplaats in de lies, zoals een bloeding
• Een beroerte
• Te weinig bloed naar het ruggenmerg, met zwakte of verlamming van de benen
• Een lek langs de stentprothese, waardoor een nieuwe ingreep nodig kan zijn
• Een nieuwe scheur in het eerste deel van de aorta, zeldzaam maar ernstig
• Problemen met de nieren door de contrastvloeistof

We nemen maatregelen om deze risico’s zo klein mogelijk te houden. Je arts bespreekt ze vooraf met jou.

Een type B aortadissectie komt vooral voor bij:

• Mensen met een te hoge bloeddruk, vooral als die lang onvoldoende behandeld is
• Mensen van middelbare of oudere leeftijd
• Mensen met aderverkalking (atherosclerose) of een verwijde aorta
• Mensen met een erfelijke bindweefselziekte, zoals het syndroom van Marfan, Loeys-Dietz of het vasculaire type van Ehlers-Danlos
• Mensen bij wie aortaziekten in de familie voorkomen
• Rokers
• Gebruikers van cocaïne of amfetamines

Een acute dissectie is een spoedsituatie. Een ingreep gebeurt dan vaak snel, zonder veel tijd voor voorbereiding.

Bij een geplande ingreep:

• Je krijgt een bloedonderzoek en een gesprek met de anesthesist.
• Je bent nuchter op de dag van de ingreep. Je krijgt vooraf precies te horen vanaf wanneer.
• Je arts bespreekt welke medicatie je moet stoppen of verderzetten, zoals bloedverdunners.
• Een recente CT-scan is nodig om de stentprothese op maat te kiezen.

Rook je, stop dan zo snel mogelijk.

Een type B aortadissectie vraagt levenslange opvolging, ook als je geen ingreep kreeg.

• Bloeddruk: Een goed geregelde bloeddruk is de belangrijkste bescherming voor je aorta. Neem je medicatie elke dag. Meet je bloeddruk regelmatig thuis en volg de streefwaarden die je arts met je afspreekt.
• Scans: In het eerste jaar volgen meerdere CT-scans. Daarna gebeurt dat meestal jaarlijks.
• Raadplegingen: Je komt regelmatig op controle bij de vaatchirurg. Je huisarts volgt je bloeddruk mee op.
• Beweging: Matig bewegen, zoals wandelen of rustig fietsen, is goed voor je. Vermijd zwaar tillen, krachtsport en inspanningen waarbij je moet persen.
• Rookstop: Stoppen met roken beschermt je bloedvaten.

Wanneer neem je contact op?

Bel onmiddellijk 112 bij:

• Plots nieuwe of hevige pijn in de rug, borst of buik
• Plots zwakte of verlamming van de benen
• Een koud, bleek of pijnlijk been

Neem contact op met je huisarts of met onze dienst als je bloeddruk thuis vaak te hoog is, of als je problemen hebt met je medicatie.

Kan ik leven met een type B aortadissectie zonder operatie?

Ja. Veel mensen met een type B dissectie zonder complicaties hebben geen ingreep nodig. Ze leven met medicatie en regelmatige controles. Een goede opvolging is wel noodzakelijk, omdat de aorta in de loop der jaren kan uitzetten.

Verdwijnt de scheur vanzelf?

Meestal niet volledig. De valse bloedbaan kan na verloop van tijd dichtstollen, maar blijft vaak deels open. Daarom blijven controlescans levenslang nodig.

Mag ik nog sporten?

Matige beweging is gezond en raden we aan. Vermijd krachtsport, zwaar tillen en sporten met plotse, zeer zware inspanningen of contact. Bespreek met je arts welke sporten voor jou veilig zijn.

Moeten mijn familieleden zich laten onderzoeken?

Dat hangt af van de oorzaak. Ben je jong, heb je een bindweefselziekte of komen aortaziekten in je familie voor, dan kan een erfelijkheidsonderzoek en een controle van je familieleden zinvol zijn. Je arts bespreekt dit met jou.

Mag ik nog autorijden of vliegen?

Na de acute fase en na herstel kan dat meestal wel weer. Bespreek met je arts vanaf wanneer het voor jou veilig is.