Oppervlakkige veneuze trombose (OVT), ook tromboflebitis genoemd, is een ontstekingsreactie met gelijktijdige stolselvorming in een oppervlakkige ader, typisch in de benen.

Anatomisch betreft het vrijwel altijd de grote of kleine saffenader of hun zijtakken, maar ook spataders (varices) zijn een frequent aangedane locatie. De aandoening is zichtbaar en voelbaar door de onderhuidse ligging van deze aders.

Oorzaken en uitlokkende factoren

OVT kan spontaan optreden of uitgelokt worden door:

• Bestaande spataders (meest voorkomende risicofactor)
• Langdurige immobilisatie of lange reizen
• Lokaal trauma of intraveneuze injecties en infusen
• Zwangerschap en het kraambed
• Orale anticonceptie of hormonale therapie
• Onderliggende stollingsstoornissen (trombofilie)
• Maligniteit — een spontane OVT zonder duidelijke aanleiding, zeker op een atypische locatie, kan een eerste uiting zijn van een onderliggende kanker (Trousseau-syndroom)

Klachten en klinisch beeld

De diagnose is vaak klinisch te stellen op basis van:

• Een pijnlijke, rode, warme streng langs het verloop van een ader
• Verharding en zwelling ter hoogte van het aangetaste vat
• Soms lichte algemene reactie met subfebriele temperatuur

Diagnose

Ondanks het klinische beeld is duplex-echografie essentieel om twee belangrijke vragen te beantwoorden: hoe ver strekt het stolsel zich uit, en reikt het tot aan de diepe aders? Dit is cruciaal omdat OVT van de grote saffenader die zich uitbreidt tot aan de sapheno-femorale junctie (de overgang naar de diepe vena femoralis) een reëel risico op diepe veneuze trombose of zelfs longembolie met zich meebrengt.

Behandeling

De behandeling hangt af van de locatie en uitgebreidheid:

• Bij een beperkte OVT ver van de sapheno-femorale of sapheno-popliteale junctie: ontstekingsremmers (NSAID's), lokale koeling en compressie volstaan doorgaans
• Bij een uitgebreide OVT of bij nadering van de junctie (binnen 3 cm): therapeutische of profylactische doses laagmoleculairgewicht heparine (LMWH) of fondaparinux gedurende 6 weken, om uitbreiding naar het diepe systeem te voorkomen
• Bij OVT in varices in combinatie met onderliggende oppervlakkige insufficiëntie: behandeling van de spataders na de acute fase vermindert het risico op herval sterk

Complicaties

De gevreesde complicatie is uitbreiding naar het diepe veneuze systeem met risico op longembolie. Dit rechtvaardigt een lage drempel voor echografisch onderzoek en een actief behandelbeleid bij proximale of uitgebreide vormen. Recidiverende of migrerende OVT op atypische locaties vereist uitsluiting van een onderliggende maligniteit of trombofilie.