Wat is iliacale endofibrose?

Iliacale endofibrose is een zeldzame aandoening van de bekkenslagader. Het gaat meestal om de slagader die door je bekken naar je been loopt (de arteria iliaca externa).

De binnenste laag van de vaatwand wordt dikker en stugger door littekenweefsel (fibrose). Daardoor wordt de slagader nauwer. In rust is dat geen probleem. Maar bij een zware inspanning heeft je been veel meer bloed nodig dan de vernauwde slagader kan doorlaten.

Het is geen aderverkalking. De aandoening komt vooral voor bij jonge, gezonde en zeer getrainde duursporters.

Wat is iliacale kinking?

Door jarenlange intensieve training kan de bekkenslagader ook langer worden dan de ruimte in je bekken toelaat. Als je je heup sterk buigt, zoals in een diepe aerohouding op de fiets, plooit de te lange slagader. Er ontstaat een knik (kinking) die de bloedstroom tijdelijk afremt.

Kinking kan alleen voorkomen of samen met endofibrose in dezelfde slagader.

Hoe ontstaat het?

Bij elke trapbeweging buigt en strekt je heup. De bekkenslagader wordt daarbij telkens opgerekt, geplooid en samengedrukt. Bij wielrenners gebeurt dat duizenden keren per training, met een hoge bloeddoorstroming.

Die herhaalde belasting veroorzaakt kleine beschadigingen aan de vaatwand. Het lichaam herstelt die schade met littekenweefsel. Na jaren wordt de binnenwand zo dik dat de slagader vernauwt. Dit proces verloopt sluipend.

Klachten

De klachten treden bijna altijd alleen op bij zware inspanning:

• Pijn, kramp of een zwaar, krachteloos gevoel in één been, soms in beide benen
• Het gevoel dat je been ‘wegvalt’ of ‘dood’ aanvoelt bij een sprint, een tijdrit of een zware klim
• Soms een tintelend of verdoofd gevoel in het been
• Snel verdwijnen van de klachten als je de inspanning stopt of vermindert
• Geen klachten in rust of bij rustig fietsen

Vaak merk je vooral dat je prestaties dalen en dat één been ‘achterblijft’. Omdat de klachten lijken op spierproblemen of overtraining, duurt het soms lang voor de juiste diagnose gesteld wordt.

Onderzoek en diagnose

In rust zijn de onderzoeken vaak normaal. Daarom onderzoeken we je bloedvaten ook na een maximale inspanning.

• Enkel-armindex voor en na inspanning: We meten de bloeddruk aan je enkels en armen in rust en vlak na een maximale inspanningstest, meestal op de fiets. Een duidelijke daling van de druk aan het aangetaste been wijst op een vernauwing.
• Duplexonderzoek: Met een echografie bekijken we de bekkenslagader en meten we de bloedstroom. We doen dat ook met je heup gebogen, zoals in je fietshouding, om een knik op te sporen.
• CT- of MR-angiografie: Een scan met contrastvloeistof toont de lengte, het verloop en de vernauwing van de slagader. Zo kunnen we een eventuele ingreep nauwkeurig plannen.

Behandeling

Aanpassen van training en fietshouding

Bij lichte klachten kan het volstaan om je training aan te passen. Een minder diepe fietshouding, bijvoorbeeld met een hoger stuur of een andere zadelpositie, vermindert de knik in de slagader. Wil je minder intensief of minder competitief sporten, dan verdwijnen de klachten vaak.

Operatie

Wil je op hoog niveau blijven sporten, dan is een operatie vaak de beste oplossing. Een ballon of stent is geen standaardbehandeling. De vernauwing is stug en kan snel terugkomen, en een stent in een slagader die bij elke trapbeweging plooit, kan breken of dichtslibben.

Afhankelijk van wat we vinden, bestaat de operatie uit:

• Endarteriëctomie met patch: We openen de slagader, verwijderen de verdikte binnenwand en sluiten de slagader met een lapje (patch) om ze wijder te maken.
• Verkorten van de slagader: Bij een te lange slagader verwijderen we een stukje en hechten we de uiteinden opnieuw aan elkaar.
• Vrijmaken van de slagader: We maken de slagader los van bindweefsel en kleine zijtakken die haar vasthouden, zodat ze niet meer knikt.

Bij een uitgebreide vernauwing kan het aangetaste stuk ook vervangen worden door een omleiding.

Hoe verloopt de ingreep?

De ingreep gebeurt onder algemene verdoving. We maken een snede in de onderbuik, boven de lies. Via die snede bereiken we de bekkenslagader zonder de buikholte te openen. Na de herstelling controleren we de bloedstroom en sluiten we de wonde.

Je blijft na de ingreep meestal enkele dagen in het ziekenhuis.

Mogelijke risico’s

Elke operatie houdt risico’s in. Bij deze ingreep zijn dat vooral:

• Een nabloeding of een bloeduitstorting in de wonde
• Een wondinfectie
• Een bloedklonter in de herstelde slagader
• Een tijdelijk verdoofd gevoel aan de voorkant van de dij door irritatie van een huidzenuw
• Terugkeer van de vernauwing op langere termijn

Ernstige complicaties zijn zeldzaam. Je arts bespreekt de risico’s vooraf met jou.

Op de raadpleging

• Breng je verwijsbrief en eventuele eerdere onderzoeksresultaten mee.
• Noteer wanneer en bij welke inspanning je klachten optreden.
• Breng gegevens van je trainingen mee, zoals vermogen of hartslag bij het begin van de klachten.
• Neem voor de inspanningstest sportkledij en sportschoenen mee.

Voor een operatie

• Je chirurg bespreekt met jou welke techniek het best past en wat je kunt verwachten.
• Je krijgt een bloedonderzoek en een gesprek met de anesthesist.
• Je bent nuchter op de dag van de ingreep. Je krijgt vooraf precies te horen vanaf wanneer.
• Gebruik je medicatie, bespreek dan vooraf welke je moet stoppen of verderzetten.

Nazorg en herstel

• Wonde: De wonde in de onderbuik heelt meestal binnen enkele weken. Vermijd de eerste weken zwaar tillen en zware inspanning.
• Opbouw van sport: Je bouwt je training stap voor stap op, volgens het schema dat je arts met jou bespreekt. Wandelen mag al snel. Fietsen op lage intensiteit volgt na enkele weken. Terug wedstrijden rijden lukt meestal pas na enkele maanden.
• Controle: Met een echografie en een inspanningstest controleren we of de slagader goed open blijft.
• Fietshouding: Een aangepaste fietshouding verkleint de kans op nieuwe problemen.

Wanneer neem je contact op?

Neem contact op met je huisarts of met onze dienst als:

• Je wonde rood, warm, gezwollen of pijnlijk wordt, of als er vocht uit komt
• Je koorts krijgt
• De klachten bij inspanning terugkomen

Bel onmiddellijk 112 als je been plots koud, bleek, gevoelloos of zeer pijnlijk wordt.

Kan ik blijven fietsen met iliacale endofibrose?

Ja, op een niveau dat geen klachten geeft. Het is meestal geen gevaarlijke aandoening, maar ze beperkt je prestaties. Een volledige afsluiting van de slagader is zeldzaam. Laat je wel opvolgen, zeker als je klachten toenemen.

Waarom vond mijn huisarts of sportarts niets?

In rust is de bloedstroom meestal normaal, en dus ook de pols en de gewone bloeddrukmeting. Het probleem wordt pas zichtbaar tijdens of vlak na een maximale inspanning. Daarom zijn gerichte inspanningstesten nodig.

Waarom krijg ik geen stent?

Een stent werkt slecht bij deze aandoening. De vernauwing bestaat uit stug littekenweefsel, en de slagader plooit bij elke trapbeweging. Een stent kan daardoor breken, verschuiven of dichtslibben. Een operatie geeft meestal een beter en duurzamer resultaat.

Kan ik na de operatie terug op hetzelfde niveau sporten?

De meeste sporters kunnen na de operatie terug op hun vroegere niveau sporten. Het herstel vraagt wel geduld. Je bouwt je training geleidelijk op, onder begeleiding van je arts.

Kan het ook aan mijn andere been ontstaan?

Ja. Soms zijn beide bekkenslagaders aangetast, al is één kant meestal duidelijk erger. Bij het onderzoek controleren we daarom altijd beide kanten.