Op maat gemaakte endoprotheses voor complexe aneurysma's

Een vaatchirurg behandelt een brede waaier aan aandoeningen: van spataders en vernauwde slagaders tot tromboses en aneurysma’s. Dr. Ward Exelmans vervoegt het vaatchirurgisch team van ZOL. Hij subspecialiseerde zich in de behandeling van aneurysma’s, met bijzondere aandacht voor complexe endovasculaire ingrepen met op maat gemaakte en vertakte endoprotheses.

Dr. Ward Exelmans: “Als vaatchirurg begeleiden we patiënten doorheen het hele traject: van de diagnose en behandeling tot de verdere nazorg en opvolging. Dat vind ik aantrekkelijk aan het vak. Ik heb voor chirurgie gekozen omdat je mensen heel concreet en onmiddellijk kunt helpen. Iemand die door een slechte doorbloeding nauwelijks nog kan stappen en na een ingreep weer mobiel wordt, dat geeft veel voldoening.” 

Twee manieren om een aneurysma te behandelen 

Bij een aneurysma is een deel van een slagader plaatselijk verwijd. Een aneurysma van de buikslagader komt het vaakst voor. Wanneer een aneurysma te groot wordt, neemt het risico op een scheur toe en die kan levensbedreigend zijn. 

Traditioneel wordt een aneurysma behandeld via een open operatie. Daarbij wordt de buik of borstkas geopend en wordt het aangetaste deel van de slagader vervangen. “Voor een jonge, fitte patiënt blijft een open ingreep vaak een heel duurzame oplossing. Het herstel duurt enkele maanden, maar de oplossing kan nog tientallen jaren meegaan”, verduidelijkt dr. Exelmans. 

Bij oudere of kwetsbare patiënten kan een minder ingrijpende endovasculaire behandeling een alternatief zijn. Daarbij wordt de prothese via de bloedvaten in de lies naar binnen gebracht. “Iemand van bijvoorbeeld 80 jaar die al hart- of longproblemen heeft, opereren we liever via de lies omdat dit veel minder zwaar is voor de patiënt. Vaak kunnen patiënten na één of twee dagen het ziekenhuis verlaten en moeten ze nauwelijks revalideren. Het nadeel is dat deze patiënten jaarlijks beeldvorming moeten krijgen voor verdere opvolging. Bij een beperkt aantal patiënten kan er na verloop van tijd immers een lek ontstaan onderaan of bovenaan de prothese waardoor het aneurysma opnieuw begint te groeien.” 

Een prothese op maat 

Wanneer een aneurysma van de buikslagader zich dicht bij de slagaders naar de nieren of andere belangrijke organen bevindt, wordt de behandeling technisch complexer. 

Dr. Exelmans: “Je moet een endoprothese altijd kunnen verankeren tussen gezonde stukken van een slagader. Bij een aneurysma onder de nierslagaders is dat relatief eenvoudig. Maar wanneer het aneurysma hoger zit, is er vaak onvoldoende gezond bloedvat om een standaardprothese te plaatsen.” 

“In die gevallen zijn op maat gemaakte endoprotheses een oplossing. Deze protheses bevatten openingen of vertakkingen voor de bloedvaten naar bijvoorbeeld de nieren en de darmen. Zo kan de doorbloeding van deze organen behouden blijven, terwijl de aneurysmazak zelf niet langer onder spanning staat.” 

“Tijdens mijn bijkomende opleidingen heb ik me verder gespecialiseerd in het plaatsen van dergelijke protheses. Het gaat niet alleen om de technische uitvoering. Een groot deel zit ook in de voorbereiding en planning. Samen met de collega-vaatchirurgen bekijken we op basis van beeldvorming hoe we een patiënt het best kunnen helpen.” 

De patiënt bepaalt de behandeling 

De beste oplossing is niet voor iedereen dezelfde. Dr. Exelmans: “We kijken altijd naar wie de patiënt is. Hoe fit is iemand? Hoe groot zijn de risico’s van een open operatie? Hoe ziet het aneurysma eruit? Is een endovasculaire oplossing technisch mogelijk? Op basis van al die factoren bepalen we samen welke behandeling het meest aangewezen is.” 

De grenzen van endovasculaire chirurgie verschuiven 

De evolutie van de endovasculaire chirurgie staat niet stil. “Waar endoprotheses vroeger vooral werden gebruikt voor relatief eenvoudige aneurysma’s, kunnen vandaag ook steeds complexere aneurysma’s behandeld worden.” 

“De gewone endoprotheses bestaan al sinds de jaren 90. Sinds het begin van de jaren 2000 zijn daar steeds meer op maat gemaakte protheses bij gekomen. De ervaring ermee neemt wereldwijd toe en de mogelijkheden breiden voortdurend uit.” 

“Ook voor aneurysma’s van de aortaboog, vlak achter het hart, wordt wereldwijd steeds meer ervaring opgedaan met vertakte en op maat gemaakte protheses. De expertise hiervoor is momenteel nog beperkt tot een aantal centra in Europa. Maar ik denk dat we daar in de toekomst steeds verder naartoe zullen evolueren.” 

Technologische ontwikkelingen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Bij sommige patiënten is het moeilijk te voorspellen hoe een prothese zich precies zal ontplooien, bijvoorbeeld wanneer de aorta sterk gekronkeld verloopt. In bepaalde complexe gevallen kunnen simulaties helpen om vooraf te voorspellen hoe de prothese zich zal positioneren.

Preventie blijft cruciaal 

Technologie mag dan steeds meer mogelijkheden bieden, voorkomen blijft beter dan behandelen. Roken, hoge cholesterol, hoge bloeddruk en diabetes zijn belangrijke risicofactoren voor vaatlijden. Tevens speelt erfelijkheid een rol. 

Dr. Exelmans: “Opvallend is dat het aantal aneurysma’s van de buikslagader lijkt af te nemen, vermoedelijk mede dankzij een betere cardiovasculaire preventie en dalende rookprevalentie. Het aantal patiënten met vaatlijden ten gevolge van diabetes zien we dan weer toenemen.” 

“Bij diabetes worden zowel de zenuwen als de kleine bloedvaten aangetast. Daardoor kunnen mensen wondjes aan de voeten krijgen zonder die goed te voelen. Als zo’n wondje niet geneest, kan de schade snel toenemen. Soms is een amputatie uiteindelijk onvermijdelijk.” 

“Goede opvolging van risicopatiënten is daarom essentieel. Samenwerking met de huisarts, de endocrinologen en andere disciplines speelt daarin een belangrijke rol.” 

Blijven evolueren 

Naast de dagelijkse patiëntenzorg neemt het vaatchirurgisch team ook deel aan klinische studies naar nieuwe materialen, stents en ballonnen. “Er lopen continu verschillende studies. We blijven dus ook op die manier mee bouwen aan de ontwikkelingen binnen de vaatchirurgie.” 

De grens tussen open en endovasculaire chirurgie zal de komende jaren verder verschuiven volgens dr. Exelmans. “We zullen nog meer complexe problemen endovasculair kunnen oplossen maar tegelijk zal er altijd een plaats blijven voor klassieke open chirurgie. Dat is een combinatie die ik bijzonder interessant vind.”