HOST Linoz: infectiepreventie en antibioticabeleid over de muren heen

In 2021 ging het HOST-proefproject Noord-Oost Limburg (Linoz) van start. Intussen zijn we vier jaar verder en loopt het laatste jaar van deze pilootfase. Het HOST-team draagt bij aan de versterking van infectiepreventie en -controle (Infection Prevention & Control, IPC) en een rationeler gebruik van antibiotica (Antimicrobial Stewardship, AMS). “Het afgelopen jaar werden er heel wat projecten gerealiseerd, aldus apr. biol. Baptist Declerck en verpleegkundige infectiepreventie Fauve Thys. 

Het Hospital Outbreak Support Team Linoz werd opgericht en gefinancierd door de FOD Volksgezondheid in de nasleep van COVID-19. Het is een samenwerking tussen de ziekenhuizen ZOL en Noorderhart. Er wordt samengewerkt met zorginstellingen en zorgprofessionals uit de eerstelijnszones Noord-Limburg, Kemp en Duin en Maasland.  

Het HOST-team is multidisciplinair samengesteld en bestaat uit infectiepreventieverpleegkundigen, ziekenhuisapothekers, microbiologen en infectiologen. Later werd ook een data scientist toegevoegd om het beleid data-gestuurd te onderbouwen. “Bij de start lag de nadruk op ondersteuning van de eerste lijn, maar gaandeweg evolueerde de focus ook naar samenwerking tussen ziekenhuizen en structurele netwerking," aldus apr. biol. Baptist Declerck, die samen met prof. apr. biol. Deborah Steensels verantwoordelijk is voor het HOST pilootproject. 

Opleiding voor de eerste lijn 

HOST biedt opleidingen en informatie op maat over onder andere handhygiëne, katheterzorg, preventie van urineweginfecties en rationeel antibioticagebruik. Deze opleidingen worden flexibel aangeboden aan woonzorgcentra en andere eerstelijnsorganisaties. 

Er werd ook een webinar ontwikkeld over het OPAT-project (Outpatient Parenteral Antimicrobial Therapy), waarbij antibiotica thuis via infuus toegediend worden als patiënten dit over een langere periode moeten krijgen. Dit initiatief liep in samenwerking met het Consortium Thuisverpleging Limburg en kende een groot succes. Fauve Thys: “In totaal namen 195 thuisverpleegkundigen deel aan theoretische en praktische opleidingen in Genk, Maaseik en Pelt. Om na te gaan of de kennis gestegen was, deden we een voor- en een nameting. De deelnemers ontvingen een certificaat.” 

Het project werd ondersteund door infectiologen, ziekenhuisapothekers en een stafmedewerker antibioticabeleid, en leidde tot betere afstemming tussen de ziekenhuizen en de thuisverpleging. Apr. biol. Baptist Declerck: “Ook in Noorderhart, waar voorheen minder ervaring was met OPAT, is dit nu structureel ingebed. Intussen werd ook een gezamenlijk protocol met procedures uitgewerkt.”  

Permanentie en proactieve ondersteuning 

Een andere belangrijke rol van HOST is het bieden van ondersteuning voor de eerste lijn, bij uitbraken van infectieziekten zoals bijvoorbeeld het norovirus, schurft of COVID-19. 

Het team staat paraat om advies te geven over isolatieprocedures, schoonmaakmaatregelen en andere infectiepreventie topics, en werkt daarbij aanvullend op de ondersteuning vanuit het Departement Zorg, dat zelf ook over een outbreak supportteam beschikt. 

Daarnaast neemt het HOST-team ook proactief initiatief. Apr. Biol. Baptist Declerck: “Als uit de ziekenhuisgegevens blijkt dat meerdere bewoners van één woonzorgcentrum met een infectie zijn opgenomen, wordt er contact opgenomen met het betrokken woonzorgcentrum om te informeren naar de situatie en te vragen of ondersteuning nodig is.” 

Antibioticabeleid en penicilline-allergie 

Een belangrijke realisatie is ook de ABNOL-gids (Antibioticagids Noord-Oost Limburg), met richtlijnen en doseringen voor ZOL en Noorderhart. De gids is ook online raadpleegbaar voor huisartsen. 

Het HOST-team heeft ook het penicilline-allergieproject ondersteund. Een gestructureerde vragenlijst helpt artsen nagaan of een patiënt echt allergisch is voor penicilline of eerder last heeft van bijwerkingen. Onterechte meldingen leiden vaak tot onnodig gebruik van breedspectrumantibiotica, met risico op resistentie. In ZOL werd deze vragenlijst geïntegreerd in het elektronisch patiëntendossier (HiX). Deze vragenlijst is ook voor iedereen toegankelijk via de ABNOL-gids. 

Het penicilline-allergie project werd in combinatie met een opleiding omtrent preventie, diagnostiek en behandeling van urineweginfecties voorgesteld bij verschillende huisartsenkringen. 

Infectiedashboard als beleidsinstrument 

Dankzij de aanstelling van een data scientist in het HOST-team kon een geavanceerd infectiedashboard ontwikkeld worden. Het dashboard is gekoppeld aan het patiëntendossier en bevat gegevens over infecties, isolaties, katheter- en intubatiedagen, enz. 

Apr. Biol. Baptist Declerck: “(Hoofd)verpleegkundigen, artsen en andere belanghebbenden kunnen de gegevens van hun afdeling via het dashboard opvolgen en snel ingrijpen bij problemen. Door trends real-time te monitoren, kunnen gerichte acties ondernomen worden.”  

Het dashboard biedt bovendien inzicht in het verband tussen invasieve materialen (zoals centraal veneuze katheters, urinaire katheters of intubatie) en bloedstroominfecties. Dankzij een koppeling met het laboratorium en het patiëntendossier kan ook oorzaakgerichte opvolging gebeuren. 

Daarnaast werd ook een apart antibioticadashboard ontwikkeld in samenwerking met de ziekenhuisapotheken van ZOL en Noorderhart. Hierin worden de daily defined doses (DDD) van elk antibioticum automatisch opgevolgd — een grote vooruitgang tegenover de vroegere manuele registraties. 

Gerichte opvolging van voorschrijfgedrag 

Op het vlak van antimicrobial stewardship werden nog meer stappen vooruitgezet, onder meer voor het verbruik van meropenem, een breedspectrumantibioticum dat als reserve antibioticum dient voorbehouden te worden. 

Apr. Biol. Baptist Declerck: “Door het antibioticaverbruik op afdelingsniveau te analyseren, kon gericht feedback gegeven worden aan artsen of diensten met een hoog gebruik. In het elektronisch patiëntendossier (EPD) van Noorderhart werd een verplichte indicatie ingebouwd: artsen moeten bij het voorschrijven van meropenem expliciet de reden aanduiden. In het ZOL wordt daarentegen dagelijks een lijst van actieve voorschriften meropenem in het EPD nagekeken door de (assistent)microbioloog, waarbij de indicatie wordt ingevuld en bij een onduidelijk of niet conform voorschrift wordt contact opgenomen met de behandelende arts. De combinatie van registratie, data-analyse en feedback helpt om het gebruik van kritische antibiotica te stroomlijnen en resistentieontwikkeling tegen te gaan.” 

Infectiepreventie en handhygiëne

Om de handhygiëne te monitoren werden NosoEx-sensoren ingezet op de dispensers van verschillende afdelingen in ZOL en Noorderhart. Deze meten hoe vaak en met welk volume handalcohol wordt gebruikt. De data konden centraal bijgehouden worden en maken objectieve feedback en opvolging mogelijk. Fauve Thys: “Dit is een waardevol systeem voor continue monitoring, maar compliantiemeting blijft de gouden standaard. We weten ook dat campagnes een positief effect hebben, maar blijvende aandacht voor handhygiëne is noodzakelijk.” Hoewel er op de geobserveerde afdelingen over het algemeen voldaan werd aan vooropgestelde normen van het aantal desinfecties per ligdag toonde het monitoringsysteem aan dat er per handhygiënemoment vaak te weinig handalcohol wordt gebruikt (gem. +/- 2,3 mL (1,5 keer pompen)). Voor een effectieve handdesinfectie wordt aanbevolen om minimaal 3 mL (2 keer pompen) handalcohol te gebruiken. 

Hindernissen en toekomst 

Wat de toekomst betreft, wacht het project op evaluatie door de overheid. Het is nog onduidelijk of HOST verdergezet wordt met aparte financiering of geïntegreerd zal worden in bestaande ziekenhuisbudgetten. Maar samenwerking over de ziekenhuisgrenzen heen is een nieuwe trend die ook hier zijn meerwaarde bewijst.