ZOL aanbod: duimprothese

Orthopedisch chirurgen Prof. dr. Duerinckx, Prof. dr. Caekebeke, en dr. Van Melkebeke over duimprotheses

“De duim is de belangrijkste vinger van de hand.”

Ongeveer 5 procent van de mannen en 3 procent van de vrouwen krijgt op latere leeftijd te maken met duimartrose. Decennialang werd dit probleem behandeld door het duimgewricht vast te zetten of het handwortelbeentje te verwijderen. In Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL) is de duimprothese al meer dan tien jaar de standaardbehandeling. Deze ingreep blaast een ver- sleten duim nieuw leven in en zorgt voor een sneller herstel, met behoud van beweeglijkheid en kracht. Gezondheid! sprak met hand-, pols- en elleboogchirurgen prof dr. Joris Duerinckx, prof. dr. Pieter Caekebeke en Dr. Laurens Van Melkebeke over een van hun specialisaties: de duimprothese.

(Lees verder onder de foto.)

Dr. Laurens Van Melkebeke, prof dr. Joris Duerinckx, prof. dr. Pieter Caekebeke

Hoe belangrijk is de duim voor onze handfunctie?
Prof. dr. Caekebeke: De duim is de basis van onze hand. De handfunctie is enorm afhankelijk van de duim.

Al beseffen mensen dat misschien niet altijd?
Prof. dr. Duerinckx: Eigenlijk niet. Mensen wennen aan de pijn en passen hun handgebruik aan. Ze beseffen pas na een ingreep hoe beperkt ze al die tijd zijn geweest.

(Lees verder onder de foto.)

Prof. dr. Pieter Caekebeke, prof dr. Joris Duerinckx, dr. Laurens Van Melkebeke

Dr. Van Melkebeke: Patiënten lopen er vaak jaren mee rond voor ze hulp zoeken. De pijn begint geleidelijk en gaat soms weer even weg, tot het niet meer vol te houden is.

"Bij de duim gaat het meestal om artrose, dus slijtage van het gewricht."
Prof. dr. Duerinckx

Wat is de oorzaak van die pijn?
Prof. dr. Duerinckx: Bij de duim gaat het meestal om artrose, dus slijtage van het gewricht. Vrouwen zijn vatbaarder omdat hun gewrichten soepeler zijn. Mensen die veel met hun handen werken, lopen ook meer risico.

Prof. dr. Caekebeke: Patiënten vragen vaak: ‘Is dit slijtage of artrose?’ Maar dat is hetzelfde. De klachten ontstaan meestal bij fijne handelingen zoals een knoopje dichtdoen of een sleutel omdraaien.

Dr. Van Melkebeke: Grote, zware dingen vastpakken lukt vaak nog wel. Maar kleine, precieze bewegingen zijn pijnlijk. De duim is daar cruciaal bij. 

(Lees verder onder de foto.)

Prof. dr. Caekebeke en ​Prof. dr. Duerinckx

"Door onze smartphones gebruiken we onze duimen constant: typen, swipen, vasthouden."
Prof. dr. Caekebeke

Heeft ons smartphonegebruik ook een invloed op onze duimen?
Prof. dr. Caekebeke: Zeker. Door onze smartphones gebruiken we onze duimen constant: typen, swipen, vasthouden. Dat zijn kleine herhalende bewegingen die bijdragen aan slijtage. We spreken dan ook wel eens van 'telefoonduimen’

Dr. Van Melkebeke: Mensen leven ook langer én actiever. Ze willen op hun oude dag nog functioneren zoals vroeger, liefst met gezonde duimen.

(Lees verder onder de foto.)

Prof. dr. Duerinckx

Is een duimprothese een recente ontwikkeling?
Prof. dr. Duerinckx: De eerste duimprothese dateert van begin jaren ’70. Een Franse chirurg paste het principe van de heupprothese toe op de duim. Sindsdien heeft de techniek een enorme evolutie doorgemaakt.

"In 80% van de gevallen kiezen we tegenwoordig voor een prothese."
Prof. dr. Duerinckx

Prof. dr. Caekebeke: Het basisprincipe is hetzelfde gebleven: gebruik maken van een kogelgewricht. Maar de materialen en technische details zijn sterk verbeterd.

(Lees verder onder de foto.)

Wat zijn de alternatieven voor een duimprothese?
Prof. dr. Duerinckx: In uitzonderlijke gevallen zetten we het gewricht vast of verwijderen we het handwortelbeentje. Maar in 80% van de gevallen kiezen we tegenwoordig voor een prothese. Alleen als het bot te zwak is of als er ook slijtage in de pols zit, kiezen we voor een andere oplossing.

"Ja, de prothese zelf is duurder dan het wegnemen van een botje, maar daar staat tegenover dat mensen veel sneller herstellen en dus sneller terug aan het werk kunnen."
Prof. dr. Duerinckx

Prof. dr. Caekebeke: Het verwijderen van een handwortelbeentje was vroeger de standaard. De revalidatie duurt dan wel zes tot negen maanden. Bij een prothese hebben patiënten hun kracht vaak al binnen zes weken tot drie maanden terug. Dat is een wereld van verschil.

(Lees verder onder de foto.)

 

Een prothese kost ook meer. Is dat het waard?
Prof. dr. Duerinckx: Dat is een relevante discussie. Ja, de prothese zelf is duurder dan het wegnemen van een botje, maar daar staat tegenover dat mensen veel sneller herstellen en dus sneller terug aan het werk kunnen. Dat verlaagt de maatschappelijke kost.

Prof. dr. Caekebeke: Je moet de hele context bekijken: niet alleen de prijs van de ingreep, maar ook de impact op herstel en levenskwaliteit.

"Een duimprothese is pas aan de orde als alle andere behandelingen zijn uitgeput: brace, kinesitherapie, infiltraties…"
Prof. dr. Caekebeke

Zijn er esthetische of functionele voordelen?
Prof. dr. Duerinckx: Met een prothese behoud je de lengte van de duim. Verwijder je het handwortelbeentje, dan wordt de duim korter en bestaat er altijd het risico dat de duim inzakt. Dat heeft invloed op kracht én uit- zicht. Bovendien geeft een prothese een betrouwbaarder resultaat
 

(Lees verder onder de foto.)

Wie komt in aanmerking voor een prothese?
Prof. dr. Caekebeke: Een duimprothese is pas aan de orde als alle andere behandelingen zijn uitgeput: brace, kinesitherapie, infiltraties… Er zijn gelukkig veel mensen die we comfortabel kunnen houden zonder operatie.

Dr. Van Melkebeke: Er zijn geen harde leeftijdsgrenzen. Als iemand echt veel last heeft, moet er een oplossing komen. Maar een prothese is de laatste stap in het traject van de patiënt.

"De slijtage van het duimgewricht is deels genetisch bepaald en deels het gevolg van belasting."
Prof. dr. Duerinckx

Kan je zelf iets doen om duimartrose te voorkomen?
Prof. dr. Duerinckx: Helaas niet veel. De slijtage van het duimgewricht is deels genetisch bepaald en deels het gevolg van belasting. Je zou kunnen zeggen: belast je duim minder, maar in de praktijk is dat vaak geen haalbare kaart.
 

(Lees verder onder de foto.)

Dr. Van Melkebeke

Stel je een ingreep dan best zo lang mogelijk uit?
Prof. dr. Duerinckx: Duimartrose komt bij bijna iedereen voor als je oud genoeg wordt. In België worden jaarlijks zo’n 4.000 duimprotheses geplaatst. Dat betekent dat de meerderheid van de mensen ofwel milde klachten heeft, of goed geholpen is met niet-operatieve behandelingen.

Een duimprothese functioneert bij meer dan 90% van de patiënten nog prima na tien jaar, na vijftien jaar is dat nog steeds zo voor 85%
Dr. Van Melkebeke

Wat is de levensduur van een duimprothese?
Dr. Van Melkebeke: Een duimprothese functioneert bij meer dan 90% van de patiënten nog prima na tien jaar, na vijftien jaar is dat nog steeds zo voor 85%. Maar het blijft een mechanisch systeem: alles wat beweegt, slijt – je duim, je auto, én de prothese.
 

(Lees verder onder de foto.)

Prof. dr. Caekebeke en ​Prof. dr. Duerinckx

Wat als de prothese versleten is?
Prof. dr. Duerinckx: Als de botkwaliteit het toelaat, kunnen we een deel van de prothese vervangen. En als dat niet meer lukt, blijft het altijd mogelijk om alsnog het handwortelbeentje te verwijderen. Daarom is het belangrijk dat we die stap niet te vroeg zetten, want eens dat beentje weg is, is een prothese niet meer mogelijk.

Prof. dr. Caekebeke: Maar eens de prothese goed zit en de patiënt is gerevalideerd, is er geen onderhoud nodig. Om de vergelijking met een auto door te trekken: je prothese hoeft geen jaarlijkse keuring. (lacht)

"Als de botkwaliteit het toelaat, kunnen we een deel van de prothese vervangen. En als dat niet meer lukt, blijft het altijd mogelijk om alsnog het handwortelbeentje te verwijderen."
Prof. dr. Duerinckx

Hoe verloopt de operatie?
Prof. dr. Duerinckx: De ingreep gebeurt onder plaatselijke verdoving van de arm en de hand. Er wordt een insnede gemaakt, waarna het gewricht wordt schoongemaakt en de prothese wordt geplaatst: een steel met kop en een kommetje.

Prof. dr. Caekebeke: We hebben tientallen maten, waarmee we zo’n 140 combinaties kunnen maken. Zo zorgen we dat de prothese perfect aansluit bij de anatomie van de patiënt.

Dr. Van Melkebeke: De ingreep duurt ook niet zo lang. De patiënt verblijft slechts enkele uren in het ziekenhuis en de opname verloopt via het Dagziekenhuis.

"We hebben tientallen maten, waarmee we zo’n 140 combinaties kunnen maken. Zo zorgen we dat de prothese perfect aansluit bij de anatomie van de patiënt."
Prof. dr. Caekebeke

(Lees verder onder de foto.)

Dr. Laurens Van Melkebeke, prof dr. Joris Duerinckx, prof. dr. Pieter Caekebeke

Wat veroorzaakt de pijn bij duimartrose?
Dr. Van Melkebeke: Ontsteking. Het gewricht slijt en het lichaam probeert dat te compenseren met extra vochtproductie. Dat zorgt voor zwelling en pijn.

Wat zijn mogelijke risico’s van een duimprothese?
Prof. dr. Duerinckx: Vroeger kwam luxatie – het uit de kom gaan van de prothese – nog regelmatig voor. Maar door technische verbeteringen is die kans nu gedaald tot minder dan 0,5%.
 

(Lees verder onder de foto.)

Prof. dr. Duerinckx

Prof. dr. Caekebeke: Prof. dr. Duerinckx beschreef in 2016 de ideale positie van de prothese om dat risico nog verder te beperken. Dat heeft echt het verschil gemaakt.

 Samen vormen we het centrum dat in België de meeste duimprotheses plaatst. We mogen dan ook gerust stellen dat we wereldwijd tot de absolute top behoren op het vlak van duimprotheses.
Prof. dr. Duerinckx

Jullie behoren tot de top in België. Wat maakt jullie uniek?
Prof. dr. Duerinckx: We waren er vroeg bij. Na wetenschappelijk onderzoek zijn we begonnen met het plaatsen van duimprotheses. Intussen hebben we duizenden ingrepen achter de rug. Samen vormen we het centrum dat in België de meeste duimprotheses plaatst. We mogen dan ook gerust stellen dat we wereldwijd tot de absolute top behoren op het vlak van duimprotheses.

Dr. Van Melkebeke: We blijven ook investeren in de toekomst. Ik werk momenteel aan een studie over langetermijnuitkomsten en hoe we eventuele complicaties kunnen voorkomen. Met die inzichten maken we de prothese van morgen nóg beter.