Spreekuur: dementie
Neuroloog dr. Riet Vangheluwe en geriater Dr. Joris Meeuwissen over dementie
Dementie is geen doodvonnis
Iedereen vergeet wel eens iets: je sleutels, een afspraak of dat ene berichtje. Maar wat als vergeetachtigheid langzaam verandert in hardnekkige geheugenproblemen? Wanneer herinneringen vervagen en het dagelijks functioneren moeilijker wordt, komt de diagnose dementie in beeld. De hersenziekte is onverbiddelijk en roept nog steeds heel wat vragen op. Neuroloog dr. Riet Vangheluwe en geriater dr. Joris Meeuwissen staan dagelijks oog in oog met de vele gezichten van dementie. Vanuit hun expertise ontrafelen zij samen de complexe puzzel van de ziekte.
(Lees verder onder de foto.)
Niet longkanker of hart- en vaatziekten, maar dementie is de belangrijkste doodsoorzaak in België. De hersenziekte voert al enkele jaren de sterftecijfers aan, en het aantal mensen dat ermee leeft, blijft stijgen. Vandaag telt België naar schatting 200.000 mensen met dementie en de kans dat iemand tijdens zijn leven dementie krijgt, is 1 op 5.
"De bevolking vergrijst en wordt ouder, dus er zijn meer diagnoses", zegt neuroloog dr. Riet Vangheluwe. "Leeftijd is risicofactor nummer één. We verwachten een verdrievoudiging van het aantal mensen met dementie wereldwijd tegen 2050."
Een zorgwekkende evolutie, vindt ook geriater dr. Joris Meeuwissen. “We zijn daar als maatschappij onvoldoende op voorbereid”, voegt hij toe. Als arts bij het Geheugencentrum van ZOL behandelt hij ouderen met geheugenproblemen en ziet hij van dichtbij welke uitdagingen dementie met zich meebrengt. Gezondheid! bracht beide specialisten samen voor een diepgaand gesprek over de hersenziekte die ieder van ons kan treffen.
(Lees verder onder de foto.)
Wat is dementie?
Dr. Meeuwissen: Dementie wordt gedefinieerd als geheugenklachten die fluctueren, in de loop van de tijd verergeren en een duidelijke impact hebben op het dagelijks functioneren.
Dr. Vangheluwe: Bij dementie raken zenuwcellen in de hersenen beschadigd of sterven ze af. Soms blijven de cellen zelf intact, maar gaan de verbindingen tussen de cellen verloren. Door deze schade werken de hersenen steeds minder goed.
Hoe uiten die klachten zich?
Dr. Meeuwissen: Ouderen herhalen vaak dingen of stellen dezelfde vragen meerdere keren. Al kan het ook subtieler: vaker lijstjes maken, spullen opbergen en niet terugvinden, facturen over het hoofd zien, eten laten bederven in de koelkast of vergeten medicatie in te nemen.
Dr. Vangheluwe: Bij jonge mensen zijn de klachten eerder atypisch. Gelukkig is jongdementie een zeldzame aandoening.
(Lees verder onder de foto.)
Hoeveel verschillende soorten dementie zijn er?
Dr. Vangheluwe: Dementie is een overkoepelende term voor ongeveer 50 verschillende ziektes. De meest
bekende en voorkomende vorm is de ziekte van Alzheimer. Net als bij Lewy body dementie (LBD) wordt Alzheimer veroorzaakt door de ophoping van eiwitten in de hersen- cellen. Daarnaast bestaat er vas- culaire dementie, die ontstaat door problemen in de doorbloeding van de hersenen. Frontotemporale de- mentie (FTD) ontstaat dan weer door schade aan de frontale of temporale hersenkwab.
“Sommige mensen zijn vergeetachtig door ouderdom, maar dat hoeft niet te betekenen dat ze dementie hebben.”
Dr. Joris Meeuwissen, geriater
Alzheimer komt het meest voor.
Dr. Vangheluwe: Klopt, vooral bij ouderen. Ongeveer zeventig procent van alle mensen met dementie in die leeftijdscategorie heeft de ziekte van Alzheimer.
Dr. Meeuwissen: Sommige mensen zijn vergeetachtig door ouderdom, maar dat hoeft niet te betekenen dat ze dementie hebben. Wanneer geheugenproblemen het dagelijkse leven beïnvloeden, is het een ander verhaal. Daarnaast zijn er ook lichte cognitieve stoornissen die je kan bestempelen als iets tussen die twee uitersten in.
Dr. Vangheluwe: Geheugenstoornissen op zich wijzen ook niet altijd op dementie. Afhankelijk van de medische voorgeschiedenis of de leeftijd zijn er heel wat mogelijke oorzaken.
(Lees verder onder de foto.)
Veertigers of vijftigers die geheugenproblemen opmerken zijn vaak te snel ongerust.
Dr. Riet Vangheluwe, neuroloog
Er is ook zoiets als de normale achteruitgang van het brein.
Dr. Vangheluwe: Met het ouder worden, vinden we het normaal dat onze gewrichten het laten afweten. Hetzelfde geldt voor het geheugen: het is een natuurlijk proces.
Dr. Meeuwissen: Sommige mensen negeren dan weer signalen van geheugenproblemen door te denken dat het bij de leeftijd hoort. Dat is ook niet slim. Wacht je te lang om het probleem aan te pakken, verloopt een therapeutische interventie vaak moeilijker.
Dr. Vangheluwe: Veertigers of vijftigers die geheugenproblemen opmerken zijn vaak te snel ongerust. Als we dieper graven merken we geregeld dat ze te maken hebben met chronische pijnklachten, slaapproblemen, depressie of dat ze herstellen van een burn-out.
"Wanneer mensen me vertellen dat ze op het werk worden aangesproken over vergeetachtigheid, spits ik mijn oren.”
Dr. Riet Vangheluwe, neuroloog
Geldt dat ook voor geriatrische patiënten?
Dr. Meeuwissen: Zeker, bij oudere patiënten zien we vaak onderliggende aandoeningen. schildklierlijden, diabetes of bloedarmoede kan ook voor geheugenproblemen zorgen.
Wat zijn alarmbellen voor u als neuroloog?
Dr. Vangheluwe: Wanneer mensen me vertellen dat ze op het werk worden aangesproken omdat ze fouten maken of dingen niet meer kunnen, spits ik mijn oren.
(Lees verder onder de foto.)
"Op oudere leeftijd zie je wel vaker dat familie niet altijd zicht heeft op de zaak."
Dr. Joris Meeuwissen, geriater
De familie verdoezelt de aandoening langer, bedoelt u.
Dr. Meeuwissen: Op oudere leeftijd zie je wel vaker dat familie niet altijd zicht heeft op de zaak. Wanneer iemand na het overlijden van de partner plots ernstige geheugenproblemen lijkt te ontwikkelen, zijn ze erg verrast. Dan blijkt dat de overleden partner cruciaal was voor structuur en evenwicht, terwijl niemand het merkte.
Is de weg naar een diagnose een lang proces?
Dr. Vangheluwe: Bij jongdementie duurt het vaak twee tot drie jaar tot er een diagnose is. Je springt ook voorzichtig om met zo’n diagnose want de impact is enorm.
Dr. Meeuwissen: Bij ouderen verschilt het. Iemand die alleen woont en amper bij de huisarts komt, zal eerder laat een diagnose krijgen. Wanneer er een partner of meer sociale om- kadering is, gaat het meestal sneller.
(Lees verder onder de foto.)
Is er een behandeling voor dementie?
Dr. Vangheluwe: Er zijn medicijnen voor bepaalde vormen van dementie, zoals Alzheimer. Deze medicijnen kunnen de symptomen onderdrukken en het geheugen ondersteunen maar de ziekte niet stoppen.
"Bij jongdementie duurt het vaak twee tot drie jaar tot er een diagnose is."
Dr. Riet Vangheluwe, neuroloog
Dr. Meeuwissen: Wanneer de medicatie tijdig wordt opgestart kan het wel stabiliteit brengen en ervoor zorgen dat mensen langer thuis kunnen wonen. Een cognitief revalidatietraject, waarbij een ergotherapeut en psycholoog ondersteunt, is ook erg belangrijk. ZOL Genk is trouwens het enige centrum in Limburg waar dat traject wordt terugbetaald door het RIZIV.
Dr. Vangheluwe: Dementie stoppen kunnen we niet, al denken mensen dat vaak wel.
Zal dat ooit kunnen?
Dr. Vangheluwe: Het Europees Geneesmiddelenagentschap EMA heeft recent nog toestemming gegeven om het Alzheimermedicijn Leqembi op de markt te brengen. Het medicijn bestond al even in Amerika en kan de ziekte vertragen. Het is wel enkel bedoeld voor een beperkte groep patiënten die in een eerste fase van dementie zitten. Er is potentieel maar we moeten toch voorzichtig blijven. Het is voorlopig erg duur en er kunnen ernstige bijwerkingen zijn.
Wat kan je wel doen?
Dr. Vangheluwe: Een gezonde levensstijl en regelmatig bewegen, verkleinen de kans op dementie. Geestelijk en sociaal actief blijven, goede slaapkwaliteit en een laag stressniveau dragen ook bij. Hoge cholesterol, hoge bloeddruk, suikerziekte en roken verhogen de kans op dementie.
Dr. Meeuwissen: De sociale component wordt vaak vergeten. Mensen blijven best sociaal actief en moeten prikkels krijgen door te lezen of naar de radio te luisteren. Je ziet vaak bij ouderen dat hun wereld een beetje stilstaat. Ze sluiten zichzelf op en raken geïsoleerd.
(Lees verder onder de foto.)
"Een gezonde levensstijl en regelmatig bewegen, verkleinen de kans op dementie."
Dr. Joris Meeuwissen, geriater
Hoe ga je als familielid om met iemand met dementie?
Dr. Vangheluwe: Bij mensen met dementie moet je niet constant wijzen op wat ze vergeten. Het is beter om samen dingen te doen, zoals een boodschappenlijst maken.
Dr. Meeuwissen: Het is belangrijk dat de persoon met dementie begrijpt wat er aan de hand is, maar ook dat de familie in het verhaal wordt betrokken. Te kort op iemands huid zitten werkt niet, net zoals alles over- nemen. Een dagelijks plan maken met vaste taken is wel een goed idee.
"Het grote probleem is dat dementie je hersenen steeds verder aantast. Zeker in een laat stadium van dementie."
Dr. Riet Vangheluwe, neuroloog
De diagnose dementie is vaak een harde klap.
Dr. Vangheluwe: Sommige mensen zien het als een doodvonnis. Akkoord, het is een ernstige diagnose maar je kan nog wel heel erg veel.
Dr. Meeuwissen: De levensverwachting na de diagnose van Alzheimer is vaak minder dan tien jaar, maar dat hangt sterk af van de medische en sociale situatie van de patiënt.
Dr. Vangheluwe: Het grote probleem is dat dementie je hersenen steeds verder aantast. Zeker in een laat stadium van dementie. Slikken wordt moeilijker, waardoor de kans op een longontsteking toeneemt. Lopen wordt lastiger, wat het risico op vallen vergroot. Het zijn niet de hersencellen die afsterven die het overlijden veroorzaken, maar wel de gevolgen ervan.
(Lees verder onder de foto.)
Speelt erfelijkheid een rol?
Dr. Vangheluwe: Er is een erfelijke component, maar deze wordt vaak overschat. Als je vader of moeder dement werd, is er een licht verhoogd risico, maar dat is verwaarloosbaar. We maken ons pas zorgen wanneer meerdere familieleden jongdementie hebben.
Kan je voorspellen of iemand dementie zal krijgen?
Dr. Vangheluwe: Dat is niet te voorspellen. We werken met gestandaardiseerde geheugentesten wanneer er een vermoeden is. Dat varieert van een MMSE-vragenlijst (Mini-mental state examination) van vijf minuten tot een MoCA-test (Montreal Cognitive Assessment) van zo’n tien minuten. Als ik écht denk dat er iets aan de hand is, laat ik een uitgebreid geheugenonderzoek doen door een neuropsycholoog.
"Er is een erfelijke component, maar deze wordt vaak overschat."
Dr. Riet Vangheluwe, neuroloog
Dr. Meeuwissen: De uitkomst van zo’n test is ook niet zwart-wit. Het is niet zoals bij een diabetes- of chole-sterolmeting. Het is een plus-plus-plus verhaal. En daar is de interpretatie van een arts cruciaal bij. Blijkt de test negatief, maar is er toch een vermoeden, dan testen we enkele maanden later opnieuw. Het blijft maatwerk