gezondheid!-2024-06

Spreekuur: Prof. dr. Herbert Decaluwé

Prof. dr. Herbert Decaluwé, longchirurg over longkanker 

Oncologische longchirurgie: minder invasief en meer longsparend

Het operatief verwijderen van longtumoren is doorheen de jaren spectaculair gewijzigd. Open chirurgie heeft plaats gemaakt voor kijkoperaties, zowel klassiek als met een robot. ‘Als we de kanker in een vroeg stadium kunnen detecteren, is opereren aangewezen en is de kans op overleven veel groter’, zegt prof. dr. Herbert Decaluwé, gerenommeerd longchirurg in ZOL. 

(Lees verder onder de foto.)

Prof. dr. Herbert Decaluwé is 47 jaar en was tot in 2023 verbonden aan UZ Leuven alvorens hij de overstap naar ZOL maakte. In Leuven speci-aliseerde hij zich als thoraxchirurg in het minimaal invasief behandelen van longkanker. Prof. dr. Decaluwé geldt als een autoriteit in zijn vak en geeft zijn kennis door aan longchirur-gen over het hele land. Gezondheid! had een gesprek met hem. 

Longkanker blijft één van de meest voorkomende maar ook één van de meest dodelijke kankers. Is het ook nog steeds dé rokerskanker bij uitstek? 
"Ja en nee. De meeste patiënten zijn inderdaad rokers of ex-rokers met meer dan 20 tot 30 ‘pakjaren’.  Dat zijn het aantal jaren waarin rokers een pakje van 20 of meer sigaretten per dag gerookt hebben." 

"Daardoor is er een ongepast stigma op longkankerpatiënten, alsof het hun eigen schuld is. Vele rokers zijn in een ander tijdperk gestart met roken en werden verslaafd gemaakt door een industrie die daar net op gericht is." 

“Een derde van de longkankers wordt eerder toevallig vastgesteld bij patiënten zonder symptomen.” 
 Prof. dr. Herbert Decaluwé, longchirurg

"We stellen ook vast dat de groep van patiënten die nooit gerookt heeft groter wordt, wereldwijd stijgt dit momenteel tot zo’n 20%. Waar dat aan ligt valt moeilijk te bepalen. Luchtverontreiniging wordt als mogelijk voornaamste reden naar voor geschoven. De helft van de vrouwen die longkanker krijgt, heeft nooit gerookt." 

"Longkanker (11%) is trouwens samen met borstkanker (14%), dikke darm kanker (13%) en prostaatkanker (12%) één van de frequentst vastgestelde tumoren in de Europese Unie."  

(Lees verder onder de foto.)

Het grote probleem bij longkanker blijft de vaak laattijdige diagnose. Waaraan ligt dat? 
"Het probleem is dat de symptomen pas in een gevorderd stadium optreden. Een long is groot en ‘ongevoelig’ zodat een tumor kan groeien zonder dat je het merkt of er last van hebt. Pas wanneer de tumor ingroeit in een luchtweg of in de borstkaswand, volgen symptomen zoals hoesten, eventueel met wat bloed, of het ontstaan van pijn. Je kan ook symptomen krijgen door uitzaaiingen. Voor longkanker is dit typisch naar lever, botten of hersenen." 

"Een derde van de longkankers wordt eerder toevallig vastgesteld bij patiënten zonder symptomen, bijvoorbeeld na beeldvorming voor andere redenen." 

"Hierbij is de kans groter dat het om een vroegtijdig letsel gaat, en er een behandeling mogelijk is met veel betere overlevingscijfers."

‘Als we de kanker in een vroeg stadium kunnen detecteren, is opereren aangewezen en is de kans op overleven veel groter’.
Prof. dr. Herbert Decaluwé, longchirurg

Zouden preventieve screenings een oplossing kunnen bieden? 
"Longkanker wordt in Vlaanderen in tegenstelling tot borstkanker en dikkedarmkanker nog niet gescreend. Gerandomiseerde studies zoals de Nederlands-Leuvense NELSON studie hebben nochtans aangetoond dat longkankerscreening met een lage dosis CT-scan bij een hoog risicogroep leidt tot meer diagnoses in een vroegtijdig stadium. Hierdoor is er een lagere kans om te overlijden aan longkanker. De studie toonde daarbij aan dat deze vorm van screening de overlevingskansen bij vrouwen vergroot."

(Lees verder onder de foto.)

"In de VS en de UK, waar longkankerscreening al wordt georganiseerd, zien we echter dat om uiteenlopende redenen de doelgroepen moeilijk worden bereikt. Sowieso zal elke vorm van longkankerscreening in combinatie moeten gebeuren met een rookstopprogramma en maatregelen om overdiagnose te voorkomen. (Overdiagnose beschrijft het fenomeen waarbij een 'ziekte' wordt vastgesteld, door bv. screening, die nooit tot symptomen of de dood zal leiden). Een multidisciplinaire werkgroep is hierover in overleg met de Vlaamse overheid." 

“Elke patiënt bij wie longkanker wordt vastgesteld, wordt tijdens een wekelijks teamoverleg multidisciplinair besproken.”
Prof. dr. Herbert Decaluwé, longchirurg

Hoe wordt er in ZOL beslist welke behandeling aan een longkankerpatiënt wordt voorgesteld? 
"Elke patiënt bij wie longkanker wordt vastgesteld, wordt tijdens een wekelijks teamoverleg multidisciplinair besproken. Hierbij zijn longartsen, chirurgen, radiologen, nucleaire geneeskunde specialisten, radiotherapeuten en anatomopathologen aanwezig. Ook huisartsen zijn welkom. Hier wordt voor elke individuele patiënt beslist welke therapie de hoogste kans heeft om de longkanker te genezen of indien dit niet meer mogelijk is, zolang mogelijk terug te dringen." 

"Ook alle rapporten van patiënten die reeds in behandeling zijn, worden opnieuw besproken en we maken een planning op voor de verdere opvolging en nabehandeling." 

Bij het behandelen van longkanker denken we voornamelijk aan chemo-, immuno- en radiotherapie. Hoe past longchirurgie in het aanbod? 
"De regel is dat we kiezen voor chirurgie wanneer de tumor in een relatief vroeg stadium ontdekt wordt. Helaas is dat om de hierboven vermelde redenen slechts bij minder dan 20% van de patiënten het geval."
  
"Voor tumoren tot 4 centimeter en niet aangetaste lymfeklieren volstaat doorgaans het wegnemen van de tumor als behandeling. Is de tumor groter en zijn de lymfeklieren wel aangetast wordt er meestal gekozen om de tumor eerst te verkleinen door bijvoorbeeld chemo- en/of immuuntherapie waarna dan bij een goed resultaat een chirurgische verwijdering (resectie) kan volgen. Als de tumor niet kan worden weggenomen, kan gekozen worden voor een combinatie van chemo- en radiotherapie." 

(Lees verder onder de foto.)

Longchirurgie heeft de laatste decennia een spectaculaire metamorfose doorgemaakt. U heeft daar in ons land een belangrijke rol in gespeeld. 
"Open chirurgie heeft plaatsgemaakt voor minimaal invasieve technieken, de zogenaamde kijkoperaties. Ik heb de kans gekregen om vanaf 2008 in UZ Leuven deze techniek op de kaart te zetten en verder te verfijnen. Eerst via de klassieke thoracoscopie en later met de Da Vinci operatierobot." 

"Ik heb het voorrecht gehad om tal van Belgische en Europese long-chirurgen in deze technieken op te leiden en voerde intussen zo’n 1800 minimaal invasieve ingrepen uit waarvan 200 met de robot. Het afgelopen jaar hebben 120 patiënten in ZOL een anatomische resectie ondergaan." 

"De regel is dat we kiezen voor chirurgie wanneer de tumor in een relatief vroeg stadium ontdekt wordt."
Prof. dr. Herbert Decaluwé, longchirurg

Wanneer kiest u voor de robot en wanneer voor de klassieke thoracoscopie? 
"Complexe ingrepen waarbij de luchtwegen dienen hersteld te worden, waarbij een resectie nodig is van aangetaste lymfeklieren, of waarbij we complexe longvolumesparende technieken gebruiken, voeren we bij voorkeur met de robot uit. Simpelweg omdat de robot ons in staat stelt om uiterst nauwkeurig te werk te gaan. Op dit moment gebruiken we de robot wekelijks." 

"We beschikken over een fantastisch verpleegkundig team dat zich deze technieken bijzonder goed heeft eigen gemaakt. Sterk teamwork is hier cruciaal." 

"Is de ingreep minder ingewikkeld, dan opteren we voor de klassieke kijkoperatie. Ook omdat er slechts één enkele kleine incisie nodig is – tegenover vijf met de robot – hetgeen mogelijks de nood aan postoperatieve pijntherapie vermindert."  

"In ZOL zijn we ook gespecialiseerd in longweefselsparende technieken. Onze beide longen bestaan uit kwabben, drie rechts en twee links, maar de echte anatomische eenheid zijn de segmenten, 2 tot 5 anatomische segmenten per longkwab. Tot vrij recent was de standaardoperatie voor longkanker het verwijderen van een kwab, de zogenaamde lobectomie. Maar voor letsels kleiner dan 2 cm bieden we de mogelijkheid voor het wegnemen van een segment in de kwab. Het is namelijk aangetoond dat de overleving voor deze groep van patiënten dan beter is. Iets waar we in ZOL vol op inzetten."  

“Wanneer de diagnose longkanker in het vroegste stadium (1A) gesteld wordt dan is een 5-jaars overleving van meer dan 80% haalbaar.”  
Prof. dr. Herbert Decaluwé, longchirurg

Wat zijn de overlevingskansen bij oncologische longchirurgie? 
"Bij longkanker in het algemeen en bij alle patiënten samen, is de relatieve overlevingskans 25 tot 30% na 5 jaar, dit cijfer gaat wellicht verbeteren door nieuwe ontwikkelingen zoals immunotherapie. Wanneer de diagnose in het vroegste stadium 
(1A) gesteld wordt dan stijgt dit percentage tot boven 80%. 

Gelukkig kunnen we ook  patiënten opereren in een later stadium, wanneer bijvoorbeeld de lymfeklieren al aangetast zijn of bij grotere tumoren. Dan is de kans op volledige genezing wat lager, maar kunnen we doorgaans wel kwalitatieve extra levensjaren in het vooruitzicht stellen."

U heeft nog een uitdrukkelijke boodschap richting de overheid. 
"Inderdaad. Stop het vapen! Het is een product dat overduidelijk de jeugd als doelpubliek viseert en dat niet meer of minder een opstap is naar de klassieke sigaret. Als we niet ingrijpen, stevenen we onherroepelijk af op een nieuwe generatie, verslaafd aan tabaksproducten."

Meer weten  over longkanker? 

Surf naar www.prolong.be. 

  • PROLONG VZW is een initiatief van en voor mensen met longkanker of longvlieskanker (mesothelioom) en hun naasten, die elkaar willen steunen en die het contact tussen lotgenoten willen stimuleren door het organiseren van diverse activiteiten.  

Meer info en afspraken? 
Surf naar www.zol.be/ limburgs-vaatcentrum