Arts anders: dr. Ludovic Ernon

Dr. Ludovic Ernon, neuroloog in ZOL, over zijn passie voor geschiedenis. 

“Literatuur was mijn eerste liefde” 

Van de Franse Revolutie tot het einde van de Tweede Wereldoorlog ofwel de Moderne tijd. Daar ligt de passie van Dr. Ludovic Ernon, medisch diensthoofd van de dienst Neurologie. Hij verzamelt drukwerk van de 19e eeuw, verdiept zich met plezier in het leven en de ideeën van Bismarck of Churchill en bezoekt steevast historische sites op vakantie. “De ontwikkelingen in de eerste 50 jaar van de vorige eeuw, daar kan ik over blijven lezen.”  

(Lees verder onder de foto.)

We ontmoeten elkaar in Museum44, gelegen in Meensel-Kiezegem, een klein dorpje in het Hageland dat een tragisch verleden kent. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog vond er een razzia plaats na de moord op Gaston Merckx, zoon van een Duitsgezinde boerenfamilie. De tol was groot: 67 slachtoffers, waarvan 63 stierven in Duitse concentratiekampen. 

Bij aankomst worden we hartelijk ontvangen door Carine, een enthousiaste vrijwilliger die ons meteen begint te vertellen over de geschiedenis van de plek. Dr. Ludovic Ernon, die ons vergezelt, knikt vriendelijk en luistert geduldig. "Ik ben hier al eens geweest", vertrouwt hij ons toe. "Ik woon op slechts tien minuten afstand, dus ik ben goed bekend met het verhaal van deze plek." 

Dr. Ernon werkt als neuroloog op het Neuroplatform in ZOL Genk, waar hij naast zijn rol als medisch diensthoofd Neurologie ook nauw betrokken is bij het beroertecentrum, gespecialiseerd in acute beroertezorg. Toch reikt zijn interesse verder dan de medische wereld; zijn hart klopt sneller voor de rijke Europese geschiedenis, van de Franse Revolutie tot na de Tweede Wereldoorlog.

Het kleine Museum 44 mag dan qua omvang wel niet in de buurt komen van Het Deutsches Historisches Museum in Berlijn maar het vormt wel een mooi kader voor het interview met de man wiens dokterskabinet volhangt met affiches van 19e-eeuwse kunstenaars zoals Georges Lemmen of Adolphe Crespin. 

Hoe is uw passie voor geschiedenis ontstaan?  
"Mijn passie komt voort uit een natuurlijke nieuwsgierigheid. Ik ben gefascineerd door grote maatschappelijke ontwikkelingen door de eeuwen heen. Waarom verandert ons wereldbeeld en wat drijft die veranderingen? Om dat te begrijpen, duik ik graag de geschiedenis in." 

Kunt u een voorbeeld geven? 
"Neem de evolutie van het rurale, katholieke, pre-industriële Europa naar een seculiere, verstedelijkte en geïndustrialiseerde maatschappij.  De processen en conflicten die daarmee gepaard gaan, vind ik bijzonder boeiend. Geschiedenis helpt me ook de wereld om me heen te begrijpen. En dat is niets nieuws, verhalen helpen mensen al eeuwen om situaties in het heden te kaderen.“ 

“Geschiedenis helpt me de wereld  om me heen te begrijpen.” 
Dr. Ludovic Ernon

Werden die verhalen bij u thuis verteld? 
"In de begindagen van de Eerste Wereldoorlog werd Visé, het geboorte-stadje van mijn moeder, platgebrand. Een broer van mijn betovergrootvader was burgemeester in een naburig dorpje en werd geëxecuteerd door de Duitsers. Mijn grootvader vluchtte in die periode naar Nederland. Die verhalen maakten diepe indruk op mij als kind." 

Is er een beginpunt voor  uw passie? 
"Rond mijn twintigste, tijdens mijn studententijd in Leuven, raakte ik in de ban van 19e-eeuwse Franse literatuur. Omdat ik tweetalig ben opgevoed, kon ik die werken vlot lezen. Uit nieuwsgierigheid dook ik ook in de Belgische literatuur van die periode. Wat begon als een gevoel dat ik de grote meesterwerken moest lezen, groeide uit tot een blijvende interesse in de cultuur en het wereldbeeld van de 19e eeuw." 

(Lees verder onder de foto.)

Was literatuur uw eerste liefde? 
"Literatuur was inderdaad mijn eerste liefde, maar niet de enige (lacht). Literatuur, cultuur en politiek zijn door de geschiedenis heen vervlochten. Om een tijdsgeest volledig te vatten, moet je naar meerdere elementen van een samenleving kijken. Mijn interesse begon bij literatuur en breidde zich uit naar de bredere geschiedenis." 

Wat is de meest interessante periode? 
"De Tweede Wereldoorlog, vooral vanuit het perspectief van de Duitsers, vind ik momenteel erg boeiend. Het gaat me minder om het militaire aspect en meer om de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog en de onopgeloste spanningen van het interbellum die dan weer de voedingsbodem zijn voor de Tweede Wereldoorlog. De opkomst en teloorgang van het Duitse Keizerrijk zijn fascinerende precedenten van de Tweede Wereldoorlog. Ook de naoorlogse verschuiving van het economische en culturele zwaartepunt van Europa naar de VS en later naar Azië, boeit me enorm."

(Lees verder onder de foto.)

Zijn er auteurs die u graag leest?
"Vandaag lees ik vooral overzichtswerken van Angelsaksische historici zoals Richard J. Evans en Peter Hart. Zij vertellen verhalen en analyseren politieke beslissingen op basis van documenten, getuigenissen en memoires. Momenteel verdiep ik me in Otto von Bismarck, de architect van het Duitse Keizerrijk en de eerste rijkskanselier tot hij in 1890 door keizer Wilhelm II werd opzijgezet." 

De boeken over de Franse Revolutie liggen nu dus even aan de kant?
“Klopt, op dit moment ben ik gebeten door het Duitsland van de 19e en vroege 20e eeuw. Zelfs de gezinsvakantie is daarop afgestemd. Zo bezoeken we binnenkort het landgoed van Otto von Bismarck in Friedrichsruh nabij Hamburg. Ik wil zijn graf eens bezocht hebben.” 

“Momenteel verdiep ik me in Otto von Bismarck,  de architect van het Duitse Keizerrijk en de eerste rijkskanselier tot hij in 1890 door keizer Wilhelm II werd opzijgezet." 
Dr. Ludovic Ernon 

Deelt u die verhalen dan met  uw kinderen?
"Absoluut, dat vind ik erg belangrijk.  De verhalen uit het verleden lenen zich daar ook uitstekend toe. Het vergt wat creativiteit, maar een figuur als Otto von Bismarck kan je op een begrijpelijke manier naar hun leefwereld brengen. Daar steken ze volgens mij ook meer van op dan van een doorsnee strandvakantie." 

"Vorig jaar bezochten we het rakettestcentrum van de Nazi’s in het Duitse Peenemünde. Op die plek werden de beruchte V-2 raketten gemaakt en getest. Maar je legt er ook vlot de link met ruimtevaart. Het is op zo’n plekken dat geschiedenis tastbaar wordt. Dat samen beleven met mijn kinderen vind ik erg waardevol.” 

"Het vergt wat creativiteit, maar een figuur als Otto von Bismarck kan je op een begrijpelijke manier naar de leefwereld van kinderen brengen."
Dr. Ludovic Ernon

Mag ik zeggen dat u kickt op  historische plekken? 
"Dat klinkt misschien overdreven, maar ik voel me er wel toe aangetrokken. Neem bijvoorbeeld Huis Doorn nabij Utrecht, het kasteel waar keizer Wilhelm II twintig jaar in ballingschap doorbracht. In de nadagen van de Eerste Wereldoorlog vluchtte hij onder politieke druk weg uit Duitsland. Daar sta je bij het graf van de laatste Duitse Keizer en tegelijk bij het graf van de laatste Europese continentale wereldmacht, indrukwekkend.” 

(Lees verder onder de foto.)

De Duitse geschiedenis van die tijd is ook best beladen. 
"Dat maakt het juist interessant om te begrijpen hoe het zo ver kon komen. Het is belangrijk te beseffen dat het gaat om mensen zoals jij en ik. Hoe stel jij je op als iemand je dwingt om te denken en te doen wat een ander benadeelt? Dat is voor mij een belangrijke en nederige les waar ik graag over reflecteer. We denken over die periode in termen van wit en zwart. Maar ik ben van mening dat de werkelijkheid niet past in zo’n kader. De realiteit is vaak veel complexer dan dat.” 

Deelt u uw passie ook  met anderen? 
"Ja, ik heb een goede vriend met wie ik jaarlijks op reis ga. We bezoeken dan plekken die verband houden met de beide wereldoorlogen, zoals euthanasiecentra in Duitsland of concentratiekampen in Oost-Europa als Sobibor, Treblinka, Belzec en Auschwitz. Op zo’n plekken heeft de geschiedenis je in een houdgreep.” 

(Lees verder onder de foto.)

Is er een link met uw werk  als neuroloog?
"Zeker. De gruwelen van oorlog hebben een diepe impact op de menselijke psyche. Shellshock, een fenomeen uit de Eerste Wereldoorlog, is daar een voorbeeld van. Veel soldaten vertoonden rare symptomen zonder fysieke oorzaak, vaak onterecht gezien als lafheid door artsen in die tijd. Vandaag zien we op de afdeling Neurologie frequent het posttraumatisch stress syndroom (PTSD), met vergelijkbare psychosomatische klachten. Inzicht in de geschiedenis toont dan de continuïteit.”

"De gruwelen van oorlog hebben een diepe impact op de menselijke psyche."
Dr. Ludovic Ernon 

“Verder zijn de euthanasiecentra uit de Tweede Wereldoorlog confronterende plaatsen. Mensen met fysieke of mentale beperkingen werden daar vermoord. Artsen, zoals psychiaters en neurologen, waren verantwoordelijk voor het categoriseren van mensen, die volgens het Nazisme het leven niet waard waren. De vraag waarom een arts, na het afleggen van de eed van Hippocrates, participeert aan zo'n project, vind ik interessant.”

(Lees verder onder de foto.)

Bent u een verzamelaar? 
"Ja, er is thuis een steeds groeiende historische bibliotheek, de boeken zijn netjes gesorteerd per periode en thema. Daarnaast verzamel ik Franstalige Belgische originele drukken en letterkundige tijdschriften uit de periode 1870-1914. Ik speur regelmatig op veilingen en beurzen naar nieuwe aanwinsten. Ik focus me niet op een bepaalde uitgever, auteur of illustrator, maar werk systematisch aan een overzicht van het Franstalig-Belgische fin-de-siècle en de belle-époque."

"Ja, er is thuis een steeds groeiende historische bibliotheek, de boeken zijn netjes gesorteerd per periode en thema."
Dr. Ludovic Ernon

"Het werk van Emile Verhaeren, een Franstalig-Belgisch auteur, dichter en kunstcriticus, is een goed voorbeeld. Zijn bijdragen aan het tijdschrift L'Art Moderne zijn een goudmijn aan informatie over de beeldende kunst, het muziekleven en de letterkunde uit die tijd."  

“Ook affiches kunnen me bekoren. In mijn dokterskabinet hangen originele exemplaren uit die periode. Zo hangt er een reclameposter uit 1906 van de Luikse drukkerij Bénard, een poster voor een tentoonstelling van de impressionistische kunstschilder Georges Lemmen en een affiche van Adolphe Crespin, een art-nouveau-kunstschilder en afficheontwerper uit 1894. Die stille getuigen van de laatste decennia vóór de Eerste Wereldoorlog zijn ankerpunten in de drukte van alledag.”◄