Menopauze

Elke vrouw is uniek, elke menopauze is dit ook. Bijgevolg kan elke vrouw de menopauze verschillend ervaren.
Een verstoorde hormoonbalans en hormonale tekorten kunnen gevolgen hebben op korte en lange termijn:

• Opvliegers en nachtelijk zweten: >75 % van de vrouwen ervaren opvliegers. De ernst en de duur hiervan zijn verschillend van vrouw tot vrouw. Sommige vrouwen hebben nog steeds opvliegers 15 jaar na het begin van de menopauze. Opvliegers kunnen gepaard gaan met hartkloppingen.
   
• Slaap- en geheugenstoornissen: de slaap is vaak lichter en soms is het slaappatroon verstoord. Ook de focus en concentratie kunnen verminderen. Vele vrouwen ervaren dat hun energiepeil lager is.
   
• Prikkelbaarheid en stemmingswisselingen
   
• Gewichtstoename: De stofwisseling is vertraagd, waardoor er meer kans is op gewichtstoename. Rond de menopauze situeert gewichtstoename zich eerder op in de buikzone. Ook de borsten kunnen veranderen.
   
• Spier- en gewrichtspijnen: Vrouwelijke hormonen houden gewrichten en spieren soepel. In de menopauze kan men dus meer last krijgen van stramme spieren en gewrichten. De spiermassa neemt af.
   
• Veroudering huid en droge slijmvliezen: de huid wordt dunner en minder elastisch. De slijmvliezen van ogen, neus en mond kunnen droger zijn.
   
• Urinewegproblemen: ook de blaaswand wordt dunner. Het aantal urineweginfecties en het risico op incontinentie stijgt. Op lange termijn stijgt de kans op vaginale verzakking.
   
• Verminderd libido/ vaginale droogte: Vrouwen in de menopauze hebben vaak minder zin in seks. De vagina verliest haar elasticiteit en wordt droger, de vaginale wand wordt dunner, er kan jeuk of irritatie optreden. Ongeveer de helft van de vrouwen boven de 45 jaar heeft last van vaginale droogte.
   
• Depressieve gevoelens: Progesteron werkt als een natuurlijk antidepressivum. De lage concentratie van progesteron in de menopauze kan bij een aantal vrouwen depressieve gevoelens uitlokken.
   
• Metabole ziekten: Door het wegvallen van het beschermende effect van oestrogenen en progesteron, heeft men na de menopauze meer kans op een stijging van de cholesterolwaarden (LDL), hoge bloeddruk en diabetes
   
• Osteopenie en osteoporose: De geslachtshormonen stimuleren de aanmaak van het bot en remmen de afbraak ervan. In de menopauze wordt de botdichtheid minder en daardoor worden de botten brozer. Het risico op breuken neemt toe.
   
• Hoofdpijn en duizeligheid: kunnen veroorzaakt worden door de hormoonschommelingen.

Postmenopauzale vrouwen hebben meer kans op het krijgen van kanker ten opzichte van premenopauzale vrouwen. Volgens Belgische gegevens uit 2016 is 85% van de vrouwen waarbij kanker wordt vastgesteld 50 jaar of ouder.

De 3 meest voorkomende kankers bij Belgische postmenopauzale vrouwen in 2016 waren borstkanker (32%), dikke darmkanker (13%) en longkanker (10%). Gynaecologische tumoren kwamen minder voor: van alle kankers betrof 5%  de baarmoeder, 3% de eierstokken en 1% de baarmoederhals.
Vanaf 50 jaar is het aanbevolen om deel te nemen aan de tweejaarlijkse borstkankerscreening (50-70j) en aan de opsporing van darmkanker (50-75j).
De overheid raadt bovendien aan om driejaarlijks een uitstrijkje van de baarmoederhals te laten onderzoeken (25-65j)

Een vrouw van 50 jaar loopt een risico van 2.3 op 1000 om in het volgende jaar borstkanker te ontwikkelen.

Vrouwelijke hormonen hebben een invloed op het risico op borstkanker. In 2002 toonde een Amerikaanse studie (WHI-studie) alarmerende cijfers bij het gebruik van hormoonsubstitutie: de kans op borstkanker verhoogde met 30% bij dagelijkse inname van CEE + MPA (geconjugeerd paardenoestrogeen met medroxyprogesteronacetaat). Dit betekende concreet dat het risico op borstkanker steeg naar 3 op 1000 vrouwen (+0.7 kansen op 1000). Ondertussen weet men dat dit het gevolg was van de hoge dosage van deze synthetische preparaten. Een grote Franse studie (E3N-studie) toonde dat een combinatie van bio-identiek oestrogenen (E2) met bio-identiek progesteron geen verhoging tot het risico op borstkanker gaf. Een grote Deense studie heeft aangetoond dat de dosis van de oestrogenen en de progestagenen belangrijk is: laaggedoseerde hormoon substitutie gaf geen verhoging van het risico op borstkanker.

Ook de levensstijl heeft een belangrijke invloed op het risico op borstkanker:

• Alcohol: Het dagelijkse gebruik van 1 eenheid alcohol (10g), zou een toename van het risico op borstkanker verhogen met 10%. Dagelijks 3 glazen alcohol consumeren, geeft bijgevolg een verhoging van 30%. 
• Overgewicht: Vrouwen met een verhoogde BMI hebben tot 50% meer kans op borstkanker (risico van 3.5 op 1000)
• Roken: Roken op jonge leeftijd zal de kans op borstkanker met 30 tot 80 % verhogen. 
• Lichaamsbeweging: Per uur sport per week verlaagt het risico op borstkanker met 8 tot 10 %. Gemiddeld gezien vermindert fysieke activiteit de kans op borstkanker met 32%.

Er zijn verschillende mogelijkheden:

• Hormonale substitutietherapie
• Behandeling van urogenitale klachten, zie verzakkings- en inconinentiekliniek 
• Aandacht voor psycho-sociale problematiek zoals depressieve gevoelens, angst, slaapstoornissen...

Enkel een hormonale substitutietherapie zal alle klachten tegelijk aanpakken en de aftakeling van sommige organen tegengaan.

Vandaag hebben mensen wereldwijd beter toegang tot informatie over gezondheid, geneeskunde en therapie. Door de massale mediabelangstelling is iedereen zich meer bewust geworden van de voordelen en de risico’s van o.a. de hormonale substitutietherapie in de peri- en postmenopauze.

Door de toenemende levensverwachting van de modale vrouw, wordt de beleving en behandeling van de menopauzale ongemakken steeds belangrijker.

Bij de meeste patiënten zal een hormonale behandeling alle klachten doen verdwijnen en het risico op osteoporose doen afnemen. Maar geen enkele behandeling is zonder risico’s. Angst voor tumoren doet veel vrouwen twijfelen aan het al dan niet innemen van hormonen.

Als artsen moeten we dan ook zeer nauwkeurig waken over de ‘risk – benefit’-verhouding van hormonale substitutie. Een grondige counseling en een goed gesprek met elke patiënt moet op individuele basis worden gevoerd. Een zorgvuldige uitleg over de veiligheid en toedieningswijze van elke preparaat als ook nauwgezette opvolging moet de levenskwaliteit doen toenemen voor vele jaren.

Tijdens het  ‘8ste European Congress on Menopause’  (EMAS) te London van 16 tot 21 mei 2009 werd veel aandacht gevraagd voor de cardiovasculaire risico’s die in de menopauze belangrijker worden dan borstkanker, genitale aandoeningen en/of osteoporose. Een globale aanpak van haar medische problemen beperkt zich dan niet meer louter tot het behandelen en/of voorkomen van opvliegers of osteoporose, maar daadwerkelijk ook alle andere kwalen, zoals o.a. ook het ‘Metabool Syndroom’.

Het uitvoeren van gerichte bloedanalysen, het regelmatig controleren van de bloeddruk, het meten van de lendenomtrek en het evalueren van een cardiaal risico.

Hart- en vaatziekten moeten worden opgespoord, maar aandacht voor het risico op borstkanker en osteoporose mag niet worden verwaarloosd. Voor het borstonderzoek blijven kliniek en beeldvorming de belangrijkste tools.

De moderne gynaecoloog zal multidisciplinair trachten om het zo optimaal mogelijk functioneren van de oudere dame te vrijwaren.

De menopauze is een nieuwe levensfase en een uitdaging voor de ouder wordende vrouw. Aangezien de menopauze gepaard gaat met toename van bepaalde gezondheidsrisico's, zal ook de opvolging hieraan aangepast worden. Deze opvolging wordt ook aangepast aan uw individuele risico op het ontwikkelen van bepaalde aandoeningen. 

Vrouwen worden aangemoedigd om deel te nemen aan de verschillende screeningsonderzoeken naar veelvoorkomende kankers:

• Borstcarcinoom: 2-jaarlijkse mammografie en echografie vanaf 50 jaar
• Darmcarcinoom: 2-jaarlijkse screening van een stoelgangsstaal met de iFOB-test (immunochemische Fecaal Occult Bloedtest), vanaf 50 jaar
• Baarmoederhalskanker: 3-jaarlijkse afname van een baarmoederhalsuitstrijkje. 

Er kan ook geopteerd worden om een botmeting uit te voeren. Een botdensitometrie is een radiologisch onderzoek, waarmee de botdichtheid berekend wordt. Op deze manier kan met de de graad van ontkalking (osteoporose of osteopenie) in kaart brengen. In functie van de resultaten kan een behandeling gestart worden om het risico op botbreuken te verkleinen (heupfractuur, wervelindeukingen, polsfractuur…).

Wat is het doel van de menopauzeraadpleging?

Hedendaagse vrouwen in de menopauze willen blijven functioneren op hun werk en thuis. Herkenning en erkenning zijn een eerste stap waar veel vrouwen mee geholpen zijn (van Dijken, 2014). Het doel voor vrouwen in de menopauze is zich ‘goed voelen’ en de levenskwaliteit te verbeteren (op een wetenschappelijk onderbouwde manier). Gezond ouder worden is het doel op lange termijn: preventief werken om latere gezondheidsrisico’s ten gevolge van de menopauze te voorkomen.

Wie verzorgt de raadpleging?

Vera Marechal, vroedvrouw-lactatiekundige ZOL, menopauzeconsulente 2017-2018, postgraduaatopleiding hogeschool Vives, Kortrijk.

Hoe gaat de menopauzeraadpleging in zijn werk?

Er wordt geluisterd naar uw lichaamlijke en psychische klachten. Aan de hand van internationaal gevalideerde vragenlijsten wordt er een grondige screening gemaakt. Tijdens het consult wordt info gegeven over wat er in deze levensfase in het lichaam en de geest van de vrouw verandert. Er worden voedings- en leefstijladviezen gegeven, eventueel aangevuld met voedingssupplementen.

Advies met betrekking tot behandeling is steeds in samenspraak met de patiënt. De werking, de veiligheid en het gebruik van eventuele medicatie wordt door de menopauzeconsulente verduidelijkt.

Het voorschrijven van aangepaste hormoontherapie is voorbehouden voor een arts (gynaecoloog/huisarts), evenals het voorschrijven van een aanvullend bloedonderzoek of botmeting. Wanneer tijdens het consult blijkt dat er klachten zijn die medische opvolging vereisen, wordt de cliënte hieromtrent geïnformeerd en de verwijzende arts hierover bericht.

De preventieve borstscreening en screening van baarmoederhalskanker wordt aangeraden.
De verwijzende arts ontvangt een verslag van de bevindingen en de inhoud van de
consulten.

Waar?

ZOL
Medisch Centrum André Dumont
Stalenstraat 2a
3600 Genk

Wanneer?

Dinsdag op afspraak.
Het eerste consult duurt 1 à 1,5 uur. Voor een opvolgconsult wordt 45’ à 1u gerekend

Kostprijs?

Eerste consult: € 58
Opvolgconsult: € 47

Hoe een afspraak maken?

Via het centraal afsprakenbureau: 089/32 50 50

Contactname menopauzeconsulente

Vera Marechal, vera.marechal@zol