Beginpagina Contactinformatie Sitemap Zoeken Website Ziekenhuis Oost-Limburg
Wie is wie?
Patiënten
Zorgverleners
Studenten
Links

trap 1: niet-opioïde analgetica 

Deze groep medicijnen wordt vaak beschreven als de "alledaagse" pijnstillers. Iedereen heeft ze in huis en gebruikt ze voor kleine ongemakken en lichte pijnen. Ook deze producten hebben een belangrijke rol in het bestrijden van pijn. Deze producten hebben een plafondeffect, waardoor het verhogen van de hoeveelheid vaak geen zin heeft. We onderscheiden hier 3 grote groepen van producten in:

paracetamolAlgostase Mono®, Curpol®, Dafalgan®, Dolol-Instant®, Dolprone®, Lemsip®, Panadol®, Paracetamol EG®, Paracetamol Teva®, Perdolan®, Pe-Tam®, Sanicopyrine®, Witte Kruis Mono®

Dit product heeft een koortswerende en pijnstillende werking, maar is niet ontstekingsremmend. Het is de meest veilige pijnstiller, maar kan toch aanleiding geven tot leverproblemen bij overmatig gebruik. Als volwassene mag je per dag niet meer dan 4 gram paracetamol gebruiken. Een normale dosering is 0,5 tot 1 gram 3 tot 4 keer per dag. Bij overdreven alcoholgebruik en leverproblemen ligt deze dosis lager en moet je dit met je arts bespreken.

acetylsalicylzuurAcenterine®, Alka Seltzer®, Asa Mylan®, Asaflow®, Aspegic® (Lysine-acetylsalicylaat), Aspirine®, Cardegic® (Lysine-acetylsalicylaat),  Cardioaspirine®, Cardiphar®, Dispril®, Sedergine®

Acetylsalicylzuur is een koortswerend en pijnstillend middel, dat in hogere dosissen ook ontstekingsremmend werkt. Toch heeft het meer nevenwerkingen en is het gevaarlijker dan paracetamol. Zo kunnen de niet-oplosbare tabletten etsend zijn voor het maagslijmvlies, met maagbloedingen tot gevolg. Bij oplosbare vormen is dit effect minder. Ook kan het gebruik van hogere dosissen ook maagdarmproblemen geven.
Deze groep producten heeft ook een invloed op de bloedstolling, zeker bij het gelijktijdig gebruik van bloedverdunners. Daarom gebruikt men acetylsalicylzuur soms preventief bij hart- en vaatziektes. Een normale pijnstillende dagdosis ligt tussen 300 mg 4 tot 6 keer per dag. Voor een ontstekingsremmende werking is 3 tot 6 gram per dag nodig in verschillende innamen. Lysine-acetylsalicylaat
 is een wateroplosbaar zout van acetylsalicylzuur, waarvan 1,8 gram overeenkomt met 1 gram acetylsalicylzuur.

Beide voorgaande producten bestaan ook in onderlinge combinatiepreparaten, maar ook met toevoeging van onder andere coffeïne en ascorbinezuur (vitamine C). Het nut van Coffeïne is niet duidelijk, terwijl de associatie met vitamine C zinloos is. Een combinatie met enkel codeïne is wel zinvol, maar deze preparaten horen thuis in trap 2 van de analgetische ladder.

niet-steroïdale antiflogistica (NSAID's): Adulfen + Codeine®, Adulfen Lysine®, Advil-Mono®, Air-Tal®, Aleve®, Apranax®, Arcoxia®, Arthrotec®, Biofenac®, Bi-Rofenid®, Brexine®, Brufen®, Buprophar®, Butazolidin®, Cataflam®, Celebrex®, Clinoril®, Diclofemed®, Diclofenac EG®, Diclofenac Sandoz®, Diclofenac Teva®, Diclofenac-K-Ratiopharm®, Diclofenac-Ratiopharm®, Diclotop®, Docdiclofe®, Docmeloxi®, Docpiroxi®, Dolcidium®, Dolofin®, Duraprox®, Dynastat®, Epsilon®, Feldene®, Froben®, Ibumed®, Ibuprofen EG®, Ibuprofen Sandoz®, Ibuprofen Teva®, Ibuprofen-Ratiopharm®, Indocid®, Malafene®, Meloxicam EG®, Meloxicam Sandoz®, Meloxicam Teva®, Meloxicam-Ratiopharm®, Merck-Piroxicam®, Mobic®, Motifene®, Naproflam®, Naprosyne®, Naproxen Sandoz®, Naproxen Teva®, Naproxen Topgen®, Naproxene EG®, Nurofebryl®, Nurofen®, Nurofen® voor kinderen (voorheen Junifen®), Optalidon Nieuwe formule®, Perdofemina®, Perdophen®, Perviam®, Piromed®, Piroxicam EG®, Piroxicam Sandoz®, Piroxicam Teva®, Piroxicam-Ratiopharm®, Piroxitop®, Piroxymed®, Polydene®, Polyflam®, Prexigem®, Rofenid®, Spidifen®, Taradyl®, Tilcotil®, Tolindol®, Voltaren®

De orale vorm van Mesulid® werd eind 2007 uit de handel genomen. Meer informatie op de website van het Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie.
De specialiteit op basis van nimesulide voor lokale toepassing (Mesulid® gel) blijft beschikbaar.

Ondanks het feit dat deze producten een goede werking hebben als ontstekingsremmer, zijn ze niet erg aangewezen als pijnstillers. De reden hiervoor is de relatief vele nadelen die deze producten met zich meebrengen. Maagdarmproblemen met bloedingen en mogelijks perforaties komen voor. Verder zijn beschreven nevenwerkingen: hoofdpijn, bloeddrukverhoging, duizeligheid en verwardheid, toename van hartfalen en verminderen van de bloedstolling. De ongewenste effecten van de niet-steroïdale antiflogistica worden meer gezien bij bejaarden en hebben bij deze leeftijdsgroep ook dikwijls een slechtere afloop. Gezien hun ongewenste effecten dienen de NSAID’s slechts gebruikt te worden als ze werkelijk nodig zijn: in vele gevallen kan een middel met minder toxiciteit (bv. paracetamol) volstaan. Hun plaats in de pijnstilling is dus enkel van nut bij een ontstekingsprobleem, waarbij de producten niet langer dan twee weken gebruikt worden.

Pijl terug

trap 2: zwakke opioïde analgetica 

Trap 2-producten worden gebruikt bij pijnproblemen waar de voorgaande trap geen oplossing was. We spreken dan over milde tot ernstige pijn. Ook deze producten hebben - net als de producten in trap 1 - een plafondeffect.
Vermits deze producten krachtiger zijn, is de kans op nevenwerkingen ook groter. We denken dan aan slaperigheid, eufoor gevoel, misselijkheid en braken, lage bloeddruk, duizeligheid, zweten, obstipatie, ... Belangrijk is te weten dat veel van deze bijwerkingen slechts optreden bij het opstarten van een product en vaak na 7 tot 10 dagen gebruik sterk afnemen of verdwijnen. Enkel obstipatie is een probleem dat meestal blijft bestaan en waarvoor adjuvante producten gegeven moeten worden.

Volgende medicatie hoort hier thuis:

codeïneAlgocod®, Dafalgan Codeine®, Docparacod®, Panadol Codeine®, Perdolan Codeine®

Een combinatie van Codeïne met paracetamol is een van de eerste keuzemogelijkheden in trap 2. De codeïne zal in de lever omgezet worden tot een morfinederivaat en daardoor een krachtigere pijnstilling geven. 30 mg Codeïne in drie tot vier giften per dag is de normale dagdosis.

Combinatiepreparaten met toevoeging van onder andere acetylsalicylzuur, coffeïne en ascorbinezuur (vitamine C) zijn minder aan te raden.

Andere productgroepen uit deze trap zijn:

tramadolContramal®, Doctramado®, Dolzam®, Tradonal®, Tramadol EG®, Tramadol Sandoz®, Tramadol Teva®, Tramium®, Zaldiar®  (+paracetamol)

dextropropoxyfeenDepronal®, Algophene® (hier is het absoluut onthouden van alcohol zeer belangrijk omwille van mogelijke risico's)

pentazocineFortal®

tilidine:   Tinalox®, Valtran® Deze groep producten zijn een combinatie met naloxon, de antagonist van tilidine. Bij gebruik van normale doses gaat naloxon de algemene circulatie niet bereiken en zal tilidine zijn normaal effect hebben; bij gebruik van hogere doses kan naloxon wel de algemene circulatie bereiken en zal dit het effect van tilidine tegengaan.

Pijl terug

trap 3: sterke opïoïde analgetica 

In deze trap zitten de sterkste pijnstillende producten. Uiteraard nemen de bijwerkingen in deze groep ook meer en meer toe. Blijft belangrijk om te weten dat deze bijwerkingen vaak samengaan met het starten van een product en later grotendeels of helemaal verdwijnen (met uitzondering van obstipatie).

Producten uit deze groep zijn:

morfineDocmorfine®, Kapanol®, Morphine Teva®, MS Contin®, MS Direct®, Oramorph®

buprenorfineSubutex®, Temgesic®, Transtec®

fentanyl:   Durogesic® , Fentanyl Sandoz®, Matrifen®

hydromorfon:   Palladone® (heeft dezelfde eigenschappen als morfine, maar hetzelfde effect wordt bekomen met een lagere dosis)

methadonMephenon® (kan ook als pijnstiller bij chronische pijn gebruikt worden)

oxycodonOxycontin®

Fentanyl en buprenorfine zijn beschikbaar als pleisters voor transdermale toediening bij chronische pijn. Deze pleisters zijn enkel bruikbaar bij stabiele pijn, gezien bij aanbrengen of verwijderen van de pleister, en bij aanpassen van de dosis, de plasmaconcentraties en het effect slechts traag wijzigen, en een nieuwe steady-state pas na meer dan 36 uur wordt bereikt. Te vlug opdrijven van de dosis (na enkele uren bv.) dient dan ook zeker vermeden te worden.

Pijl terug

combineren van de trappen 

De eerste regel bij het gebruik van de analgetische ladder is, dat je alle mogelijkheden van een trap moet opgebruiken voor je naar een hogere trap gaat. Verder is het belangrijk te weten dat je TRAP 1 en TRAP 2 mag combineren, net zoals TRAP 1 en TRAP 3 .


TRAP 2 en TRAP 3 combineren heeft een negatief effect op het resultaat van de pijnstilling, omdat deze producten op dezelfde receptoren gaan inwerken en daardoor elkaar tegenwerken.

Het combineren van medicatie is een taak voor de arts! Het is zeker niet de bedoeling dat u als patiënt zelf bepaalde combinaties gaat uitproberen.
DIT KAN ZELFS GEVAARLIJK EN LEVENSBEDREIGEND ZIJN!!!

Pijl terug

co-analgetica 

Co-analgetica zijn niet-pijnstillende producten die toch een gunstig effect hebben op de pijnstilling. Medicatie tegen epilepsie en depressie kunnen dit effect hebben, omdat ze op de geleiding van de prikkels over de zenuwen inwerken. Spierontspanners relaxeren gespannen spieren, waardoor soms ook pijnverlichting optreedt. Corticosteroïden zijn geneesmiddelen die gelijken op de hormonen die op natuurlijke wijze door het menselijk lichaam aangemaakt worden en hebben in sommige situaties ook een pijnstillende werking. 

anti-epilepticacarbamazepine: Merck-Carbamazepine®, Tegretol® gabapentine:  Gabapentine EG®, Gabapentine Sandoz®, Merck-Gabapentine®, Neurontin® pregabaline Lyrica®

Deze geneesmiddelen tegen epilepsie komen vooral uit deze drie groepen: carbamazepine heeft vooral een bewezen effect voor een specifieke vorm van aangezichtspijn, namelijk de trigeminusneuralgie. Gabapentine leidt vaak tot een vermindering van chronische zenuwpijn. De voornaamste ongewenste effecten van gabapentine zijn slaperigheid en duizeligheid en, minder frequent, maagdarmstoornissen en perifeer oedeem. Gabapentine wordt meestal beter verdragen dan de andere anti-epileptica, en ook het risico van medicamenteuze interacties is minder groot. Tot slot is er pregabaline. Deze stof is een anti-epilepticum verwant aan gabapentine. Meerdere studies tonen een gunstig effect aan van pregabaline bij perifere zenuwpijn. De doeltreffendheid en de ongewenste effecten lijken vergelijkbaar met deze van gabapentine.

anti-depressivaamitriptyline: Redomex® nortriptyline Nortrilen® imipramine: Anafranil®, Tofranil® dosulepine: Prothiaden®, Sinequan®

Vooral de producten amitriptyline en nortriptyline hebben hun nut bewezen in de behandeling van zenuwpijnen. Toch hebben ze ook een aantal nevenwerkingen, zoals slaperigheid, lage bloeddruk en het hebben van een droge mond. Deze producten zijn niet aangewezen bij patiënten met een voorgeschiedenis van hartproblemen.

spierrelaxantiatetrazepam: Myolastan®, Tetrazepam EG®

Tetrazepam is een langwerkend benzodiazepine dat een spierrelaxerend effect heeft. Deze producten geven zeer snel diverse bijwerkingen, zoals verwardheid, slaperigheid, tolerantie voor de gewenste en ongewenste effecten bij chronisch gebruik, psychische en fysieke afhankelijkheid na enkele weken inname en bij stoppen dervingverschijnselen waaronder angst, slapeloosheid en perceptiestoornissen. Enkel voor een korte overbruggingsperiode zijn deze producten aanvaardbaar. (flumazenil (Anexate®) = antagonist).

corticosteroïden: deze groep werkt in op het ontstekingsmechanisme dat bij bepaalde pijnproblemen aanwezig is.

Pijl terug

adjuvante medicatie 

Het starten van deze medicatie heeft als doel de bijwerkingen die pijnstillers en co-analgetica met zich meebrengen, op te vangen.

laxativa: het gebruik van opioïden geeft vaak moeilijkere stoelgang. De laxativa kunnen hierbij een hulp zijn. Bespreek dit met uw arts.

anti-emetica: zeker in de opstartfase kunnen sommige geneesmiddelen inwerken op maag- en darmstelsel. Dit kan misselijkheid en braakneigingen tot gevolg hebben. Meestal gaan deze problemen na zeven tot tien dagen over. In deze tussentijd kan u eventueel geneesmiddelen nemen die misselijkheid en braken tegengaan. Bespreek dit met uw arts.

Pijl terugprintversie