Oorzaken bij de vrouw

Voor de duidelijkheid zullen we de vruchtbaarheidsproblemen bij de vrouw bespreken aan de hand van volgende onderdelen:

  1. De baarmoederhals  
  2. De baarmoederholte  
  3. De eileiders  
  4. De eierstokken  
  5. Endometriose 
  6. Sexuele overdraagbare aandoeningen (SOA's)

1. De baarmoederhals

De ingang of hals van de baarmoeder wordt voor de eisprong voorbereid om zaadcellen doorgang te verlenen. Deze voorbereiding bestaat uit het vormen van helder, rekbaar slijm en het opengaan van de baarmoedermond. De belangrijkste oorzaken van een abnormaal slijm zijn:

  • infectie van de baarmoederhals;
  • onvoldoende of slechte hormonale voorbereiding van het slijm;
  • vroegere ingreep aan de baarmoederhals (bv. conisatie);
  • soms heeft de vrouw antistoffen in het slijm die de zaadcellen tegenhouden.

2. De baarmoederholte

De baarmoederholte heeft als voornaamste opdracht het embryo op te vangen. Het baarmoederslijmvlies ondergaat daardoor elke maand een aantal belangrijke veranderingen. Het vrouwelijk hormoon bevordert tijdens de eerste twee weken na de maandstonden de groei van het baarmoederslijmvlies. Na de eisprong maakt de eierstok het hormoon Progesteron aan dat ervoor zorgt dat het slijmvlies voedingsbestanddelen opstapelt voor de komst van het embryo. Hormonale stoornissen kunnen dus aanleiding geven tot ongunstige veranderingen in het slijmvlies waardoor de innesteling moeilijk wordt.

Problemen van heel andere aard kunnen optreden wanneer de baarmoederholte een abnormale vorm heeft. Dit kan een aangeboren afwijking zijn, zoals een baarmoederholte met scheidingswand (septum), of het kan een afwijking zijn die op latere leeftijd is ontstaan, zoals een poliep of fibroom in de baarmoeder.

3. De eileiders

De eileiders hebben eveneens een belangrijke taak: zij zorgen ervoor dat de zaadcellen het eitje van de eierstok kunnen bereiken en dat de (eventueel) bevruchte eicel terug naar de baarmoederholte wordt geleid. Het eitje wordt dus bevrucht  in de eileider. Door infecties, vroegere operaties of endometriose kunnen er verklevingen ontstaan rond de eileider of kan de eileider volledig afgesloten worden.

4. De eierstokken

Iedere maand rijpen in de eierstokken 1 of 2 eitjes uit. Dit wordt geregeld door de hormonen van de hypofyse (LH en FSH) en de hypothalamus. De eierstok zelf maakt de hormonen Oestradiol en Progesterone aan. De werking van de hypothalamus, hypofyse en eierstokken is haarfijn op elkaar afgestemd. Als echter een van de organen niet goed werkt of het transport van de hormonen verloopt niet zoals het hoort, dan heeft dit een weerslag op de eisprong. Wanneer er geen of slechts af en toe een eisprong plaatsvindt (anovulatie) blijft ook de menstruatie uit of treedt deze zeer onregelmatig op.

Oorzaken van anovulatie

  • Als de hypofyse of hypothalamus niet goed werken worden de eierstokken niet meer gestimuleerd door de hormonen LH en FSH. Hiervoor kunnen verschillende oorzaken zijn: chronische ziekten, sterke daling van het lichaamsgewicht, stress en te grote lichamelijke inspanning. Bepaalde geneesmiddelen zoals kalmeermiddelen kunnen de LH- en FSH-productie verstoren.
  • PCOS Is de afkorting van polycystic ovarian syndrome. Normaal komen na de menstruatie slechts enkele follikels of blaasjes tot ontwikkeling. Bij vrouwen met PCOS worden in de eierstok meerdere kleine follikels gevormd. Deze kunnen moeilijk tot groei en ovulatie komen. Dit wordt veroorzaakt door een verstoring in de hormoonbalans. De onderontwikkelde vochtblaasjes die zo ontstaan, worden cysten genoemd. Vrouwen met PCOS hebben dikwijls ook te veel mannelijke hormonen waardoor ze last kunnen hebben van acné en ongewenste haargroei in gezicht, onderbuik, armen en benen. Velen hebben ook wat overgewicht.
  • Vroegtijdige menopauze: De meeste vrouwen hebben ruime hoeveelheden eicellen, voldoende tot aan de menopauze. Bij sommige vrouwen is de voorraad aan eicellen reeds voor de menopauze uitgeput. We spreken dan van een vroegtijdige menopauze.
  • Overproductie van borstvoedingshormoon of prolactine door de hypofyse heeft een negatief effect op de productie van LH en FSH. Deze overproductie kan o.a. veroorzaakt worden door een goedaardig gezwelletje in de hypofyse, door medicatie (bv. antidepressiva) en ook door stress.

5. Endometriose

Men spreekt van endometriose wanneer het baarmoederslijmvlies (endometrium) ook op andere plaatsen in de buikholte aanwezig is dan aan de binnenkant van de baarmoeder. Meestal worden deze haarden van endometriose aangetroffen op het buikvlies, op de eierstokken en eileiders. Deze endometriosehaarden gaan, net als het normale baarmoederslijmvlies, ook bloeden op het ogenblik van de menstruatie, waardoor ernstige verklevingen kunnen ontstaan rond de eierstokken en eileiders. Door bloedingen van deze endometriosehaarden in de eierstokken kunnen zich cysten vormen, gevuld met oud bruin gekleurd bloed, ook wel chocoladecysten genoemd. Vrouwen met een lichte graad van endometriose hebben nog een grote kans op spontane zwangerschap. Naargelang de graad van cystevorming en vergroeiingen toeneemt, vermindert de kans op zwangerschap. Patiënten met endometriose hebben ook dikwijls pijn in de onderbuik, en dit vooral tijdens de menstruatie of tijdens betrekkingen.

6. SOA’s

Verklevingen in de eileider kunnen het gevolg zijn van infecties, de zogenaamde seksueel overdraagbare aandoeningen of SOA’s.  Chlamydia en gonorrhea zijn SOA’s die - als ze bij de vrouw ‘opstijgen’, d.w.z.na seksueel contact, samen met de zaadcellen oprukken richting eileider - een PID (pelvic inflammatory disease) kunnen veroorzaken: een ontsteking in het kleine bekken.  Die kan zich manifesteren in en rond de eileiders en de eierstokken, de baarmoeder of het buikvlies.  Vooral chlamydia is daarbij een risico, omdat het de meest voorkomende SOA is in de Benelux bij vrouwen en mannen tussen 15 en 35 jaar oud.

Inhoudsverantwoordelijke
Prof. Dr. Willem Ombelet, Fertiliteit - 2015

Interesse om zaaddonor te worden?

Interesse om eiceldonor te worden?

© 2017 Ziekenhuis Oost-Limburg